ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਕਿਂ ਪੂਜਾਪੂਜ੍ਯਪੂਜਨੈਃ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਕਿਂ ਪੂਜਾਪੂਜ੍ਯਪੂਜਨੈਃ
ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਜਾ, ਪੂਜਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਪੂਜਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
ਵਿਚਾਰੋਪਸ਼ਮਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਵਿਨਾ ਨਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਹਰਿਃ । ਵਿਚਾਰੋਪਸ਼ਮਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਬ੍ਜਕਰੇਣ ਕਿਮ੍
ਬਿਨਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਠੰਢਕ ਦੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਠੰਢਕ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵਿਚਾਰੋਪਸ਼ਮੋਪੇਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਰਾਧਯਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਦ੍ਧੇ ਭਵਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧੋ ਨੋ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਨਗਰ੍ਦਭਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਠੰਢਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਹੈਂ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਾਧਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਣਯਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯ ਯਤ੍ । ਸ ਚੈਵ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਸ੍ਵਕਸ੍ਯੈਵ ਚੇਤਸਃ
ਮਾਧਵ ਆਦਿਕ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਭਗਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬਹਿਰ੍ ਵਿष੍ਣੁਂ ਨ ਤੇ ਬੁਧਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਨਹੀਂ।
ਹृਦ੍ਗੁਹਾਵਾਸਿ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਸਾਨਾਤਨਂ ਵਪੁਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਹਸ੍ਤੋ ਗੌਣ ਆਕਾਰ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਮਨ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੱਪ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਅਤਮਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਹੈ।
ਯੋ ਹਿ ਮੁਖ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗੌਣਂ ਸਮਨੁਧਾਵਤਿ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਾਯਨਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸਂਸਾਧਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਮਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤੁ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਚਮਤ੍ਕृਤੌ । ਨਾਸਾਦਯਤਿ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਮਨਾਸ੍ ਸ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਪਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਚੰਭਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਮਕਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤ੍ਮਵਿਵੇਕੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਜ੍ਞਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ੀਕृਤਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਮ੍ ਅਰ੍ਚਯਤ੍ਯ੍ ਅਮਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਆਤਮ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਪ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪੂਜਨੇਨ ਕष੍ਟੇਨ ਤਪਸਾ ਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਕਾਲੇ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਰਿਣਾ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਆਮ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਾਹਕਾਰੀਂ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ
ਨਿੱਤ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਮਨ ਜਲਦੀ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਨੂੰ ਨਿੰਬੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਹਰਿਪੂਜਾਕ੍ਰਮਾਖ੍ਯੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨਾਰਿਸੂਦਨ
ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਫਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋ ਵਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਅਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਤੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਫਲਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਸ਼ਾਖਿਨਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੀਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਰੂਪ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਚਿਰਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਸ੍ਵਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹੋ ਭੂਮਿਰ੍ ਭੂਮਿਸ੍ ਸਸ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਾਮ੍ ਇਵ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕਸਦਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਦੌਲਤਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀਖਨਨੋਤ੍ਕਸ੍ਯ ਕषਤੋ ऽਪਿ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਮ੍ । ਸ੍ਵਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋ ਨੋਪਾਯੋ ऽਸ੍ਤੀਹ ਦੁਃਖਹਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਖੋਦਣ ਲਈ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵਜ੍ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਯਾਵਨ੍ ਨੋਪਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਮਨੋਮਤ੍ਤਮਹਾਰ੍ਣਵਃ
ਇਨਸਾਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਦੀ ਪਾਗਲਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਰਂ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤਾ ਅਪਿ । ਉਪਪ੍ਲੁਤਮਨੋਵ੍ਯਾਧਿਂ ਨ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਵਤ੍ਸਲਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ ਆਦਿਕ—even ਜੇ ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੜੇ ਦਇਆਲੂ ਵੀ ਹਨ—ਮਨ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ।
ਆਕਾਰਭਾਸੁਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ । ਕੁਰੁ ਜਨ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਯਾਸ਼ੁ ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਚਿਨ੍ਤਨਮ੍
ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਂਵੇਦ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਨਿਰਾਮਯੈਕਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਸ੍ਵਾਦਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਮ੍ । ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਯ ਸਰ੍ਵਸਾਰਂ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਜਨ੍ਮਨਦ੍ਯਾਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਰਾਮਾਪਰ੍ਯਵਸਾਨੇਯਂ ਮਾਯਾ ਸਂਸृਤਿਨਾਮਿਕਾ । ਆਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਜਯੇਨੈਵ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਜਗਨ੍ਮਾਯਾਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ । ਇਤਿਹਾਸਮ੍ ਇਮਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ऽਨਘ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਵੇਖਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸੁਧਾਪੀਠੇ ਕੋਸਲਾ ਨਾਮ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਵਨਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਇਵ ਰਤ੍ਨਗਣਾਕਰਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਕੋਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਾਣੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹੋਣ।
ਤਤ੍ਰਾਸੀਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗੁਣੀ ਗਾਧਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਪਰਮਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਵੇਦੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਗਾਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁਣੀ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਆ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਰਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਸ ਵ੍ਯਰਾਜਤ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾਵਦਾਤੇਨ ਭੁਵਨਂ ਨਭਸਾ ਯਥਾ
ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਐਸੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਮਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਿਧਾਯ ਸ ਚੇਤਸਿ । ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤੁਂ ਵਨਂ ਯਯੌ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਮਨੋਰਥ ਟਿਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰਃ ਪ੍ਰਾਪ ਸ ਵਿਪ੍ਰਰਾਟ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਿਮਲਂ ਤਾਰਾਸ਼ਾਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਉਥੇ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਐਸੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਸੀ।
ਆਸ਼ੌਰਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਪੋऽਰ੍ਥਂ ਸਰਸਿ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਆਕਣ੍ਠਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਪਦ੍ਮ ਇਵਾਵਸਤ੍
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਧੀਆ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ।
ਯਯੌ ਮਾਸਾष੍ਟਕਂ ਤਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਰਸੋ ऽਮ੍ਭਸਿ । ਮਾਂਸਪਙ੍ਕਜਸ਼ਙ੍ਕੋਤ੍ਕਭृਙ੍ਗਭਗ੍ਨਮੁਖਚ੍ਛਵੇਃ
ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਲ ਤੇ ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰੇ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥੈਨਂ ਤਪਸਾ ਤਪ੍ਤਮ੍ ਅਜਗਮੈਕਦਾ ਹਰਿਃ । ਨਿਦਾਘਾਰ੍ਤਂ ਘਨਸ਼੍ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਧਰਾਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹਰਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਾਵਣ ਦੀ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪਯੋਮਧ੍ਯਾਦ੍ ਗृਹਾਣਾਭਿਮਤਮ੍ ਵਰਮ੍ । ਅਭੀਪ੍ਸਿਤਫਲੋਪੇਤੋ ਜਾਤਸ੍ ਤੇ ਨਿਯਮਦ੍ਰੁਮਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਤੇਰੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਾਹੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰ ਆਇਆ ਹੈ।