ਯਸ੍ਯ ਨੋਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ ਮਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਲੋਕਨਾਤ੍ । ਯਥਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀ, ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਨਾਹਙ੍ਕृਤੋ ਭਾਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਯਸ੍ਯ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਯਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਮੁਕ੍ਤਯਾ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤੀਦਂ ਹਿ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡੀ ਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਾ । ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਰ੍ਪਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਵਸ੍ਤੁਸਦृਸ਼ੇ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਲੇ । ਯੇਨਾਲੀਨਂ ਕृਤਂ ਚੇਤੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਸਤੂ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਲੀਲਯੇਯਂ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ऽਵਾਸਨਂ ਯੇਨ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੁष੍ਯਤਿ ਨੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਏਤਿ ਯੋ ਵਿਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਲਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਚ ਹਂਸੌਘਸ੍ ਸਰਸੋ ਯਥਾ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਗੁਣੌਘੋ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਥਂ ਯਾਤੇ ਦृष੍ਟੇ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ । ਆਨਨ੍ਦਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਰਾਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੋਦਯੇਨ ਹृਦਯੇषੁ ਜਨਾਮ੍ਬੁਜਾਨਿ ਜੀਵਾਲਿਮਨ੍ਤਿ ਸਕਲਾਨਿ ਵਿਕਾਸਵਨ੍ਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਵਭਾਤਿ ਚਿਰਜੀਵਿਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਤੇਵ ਦਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇਤਰਸ੍ਯ
ਜਿਸ ਦੀ ਉਗਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਹੋਈ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਰ੍ਥਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਮਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਆਖਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਮੌਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਏਵਾਸਿ ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਆਭ੍ਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਿਂ ਤੇ ਮਰਣਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਕਿਂ ਵਾ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੇ
ਇਹ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਕੀ ਹੈ?
ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤੁ ਮਯੋਕ੍ਤਮ੍ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ । ਨ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਸਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਮ੍ਰਿਯਸੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਤੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈਂ।
ਦੇਹਸਂਸ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਦੇਹੋ ऽਸਿ ਵਿਦੇਹਦृਕ੍ । ਵ੍ਯੋਮਸਂਸ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵ੍ਯੋਮੈਵ ਹਿ ਮਾਰੁਤਃ
ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਬੇਸਰੀਰ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਹੀ ਹੈਂ; ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਟੁੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮ੍ਬੋਧਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੇਹ ਏਵਾਸਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਉਤ੍ਸੇਧਾਰੋਧਕਤ੍ਵੇਨ ਖਮ੍ ਉਤ੍ਸੇਧਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਸਪর্শ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਉੱਚਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਜ੍ਞਾਤਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਿ ਨਾਸਿ ਚ । ਇਯਤ੍ਤੈਕਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਰੂਪਮ੍ ਅਜ੍ਞੇषੁ ਦੁਃਖਿਤਮ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੈਂ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ; ਸੀਮਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸਿ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪਰੈਕਧੀਃ । ਕੋ ਦੇਹਃ ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਯਂ ਗृਹ੍ਣਾਸਿ ਜਹਾਸਿ ਵਾ
ਤੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਸਰੀਰ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚੇ?
ਸਮੁਦੇਤੁ ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਾ ਵਾਤੁ ਵਾ ਪ੍ਰਲਯਾਨਿਲਃ । ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਚਾਹੇ ਵਸੰਤ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਹਵਾ ਵੱਜੇ, ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਲੁਠਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਕਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿषੁ ਦਹਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਵਹਤ੍ਸੂਤ੍ਪਾਤਵਾਤੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਚਾਹੇ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਜਾਣ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੱਗ ਸੜ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਸਮਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੁ ਵਾ । ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਵਾਥ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰਹਿ ਜਾਣ ਜਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਮਿਟ ਜਾਣ ਜਾਂ ਵਧ ਜਾਣ, ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਨੇ ਦੇਹੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ
ਜਦੋਂ ਨਾਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਦੋਂ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖਾ, ਦੇਹ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਆਪ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਦੇਹਸ੍ਯਾਹਮ੍ ਅਹਂ ਦੇਹ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ऽਪਿ ਤੇ ਭ੍ਰਮੇ । ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਨ ਤ੍ਯਜਾਮੀਤਿ ਕਿਂ ਮृषਾ ਕਲਨੋਦਿਤਾ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ, ਭਲੇ ਹੀ ਭ੍ਰਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ'—ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਝੂਠੀ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।
ਇਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰੋਮੀਦਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇਦਮ੍ ਆਹਰੇ । ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਤਾਤ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਸ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ
ਇਹ ਕਰ ਕੇ, 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ'; ਇਹ ਛੱਡ ਕੇ, 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ'—ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤਾਰਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਨਵਮ੍ । ਨਵਸ੍ਯਾਕਰਣਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਪਦਂ ਗਤਾਃ
ਜੋ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਤਾ-ਹੀਣ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਦ੍ ਏਵ ਸਮਾਗਤਮ੍ । ਸਙ੍ਗृਹੀਤਂ ਕਿਲਾਨੁਪ੍ਤਂ ਕੇਨੇਹ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਕਰਤਾ-ਹੀਣ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਭੋਗਤਾ-ਹੀਣਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਕਿਸ ਨੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂ ਛੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ?
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਹਿ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਾ ਸੈਵ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਧਵਾਨ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਿਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਕਿਂ ਗृਹੀਤਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਜਾਗੇ ਹੋਏ, ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਕੀ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ?
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਮਿਤਾਵਯਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਹੀਨਃ ਪ੍ਰਮੇਯਾਵਯਵੈਃ ਕਿਂ ਗृਹ੍ਣਾਤੁ ਜਹਾਤੁ ਕਿਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਛਾਣੀ ਦੀ ਲੜੀ, ਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਜਾਣਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ?
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਾ ਸਾਨ੍ਤਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਛਾਣੀ ਦੀ ਲੜੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਟਿਕਾਅ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਦਾ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਯਵਸ੍ਪਨ੍ਦਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣ ਚਰਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਉਥੇ ਸਦਾ ਵਧੀਆ ਲੋਕ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ, ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।