ਚੇਤਨੀਯੋਨ੍ਮੁਖੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚਿਨ੍ ਮਨਸ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਾਯਯੌ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਮਕੁਰਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮੁਖਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵ ਰਾਘਵ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਰੁਝਿਆ, ਉਹ ਸਾਫ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਵਿਕਸਨੋਨ੍ਮੁਖੇ । ਸ਼ਨੈਰ੍ ਬਭੂਵਤੁਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਨੀਲੇ ਯਥੋਤ੍ਪਲੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਗਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਣ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਸੁਵੇਰੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਿੜ ਪਏ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪਰਾਮृष੍ਟਨਾਡੀਵਿਵਰਸਂਵਿਦਃ । ਵਾਤਾਰ੍ਤਸ੍ਯੇਵ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਸ੍ਯ ਸਮਜਾਯਤ
ਜਦੋਂ ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਾਹ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਗਿਆਨ ਜਾਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਪਨ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਮਲ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਨਃ ਪੀਵਰਤਾਂ ਯਯੌ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣੇ ਤਰਙ੍ਗ ਇਵ ਵਾਰਿਣਿ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਅਥਾਸੌ ਵਿਕਸਨ੍ਨੇਤ੍ਰਮਨਃਪ੍ਰਾਣਵਪੁਰ੍ ਬਭੌ । ਅਰ੍ਧੋਦਿਤ ਇਵਾਦਿਤ੍ਯੇ ਸਰਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਿਤਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਧੀ ਉਗੀ ਹੋਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੋਖਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਵਸਰੇ ਯਾਵਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਦਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਏषੋ ऽਭੂਦ੍ ਬਰ੍ਹੀ ਘਨਰਵਾਦ੍ ਇਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜਾਗੋ!'—ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਜਾਗਿਆ, ਪੂਜਾਰੀ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ।
ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਤਨਯਨਂ ਜਾਤਮਨਨਂ ਪੀਵਰਸ੍ਮृਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚੈਨਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾ ਨਾਭ੍ਯਬ੍ਜਜਂ ਯਥਾ
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਨ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ।
ਸਾਧੋ ਸ੍ਮਰ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਾਂ ਸ੍ਮਰ ਚਾਕृਤਿਮ੍ । ਅਕਾਣ੍ਡ ਏਵ ਕਿਂ ਦੇਹਵਿਰਾਮਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਓ ਸਾਧੂ, ਮਹਾਂਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅਰਾਮ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਗੈਃ । ਭਾਵਾਭਾਵੈਸ੍ ਤਵਾਰ੍ਥਃ ਕਸ੍ ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਜਦ ਤੂੰ ਛੱਡਣ ਤੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਹੁਣ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋ।
ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਦੇਹੇਨ ਕਲ੍ਪਂ ਯਾਵਦ੍ ਅਨੇਨ ਤੇ । ਵਯਂ ਹਿ ਨਿਯਤਿਂ ਵਿਦ੍ਮੋ ਯਥਾਭੂਤਾਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਇਤਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿੰਨਾ ਇੱਕ ਯੁਗ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਅਸਲ ਰੀਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵਤਾ ਰਾਜ੍ਯ ਏਵੇਹ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਕ੍ਸ਼ਪਣੀਯਾ ਗਤੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਯਂ ਤਨੁਃ
ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਹੁਣ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਭਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਤਨੌ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਸ੍ਵੇ ਮਹਿਮ੍ਨਿ ਤ੍ਵਯਾਨਘ । ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ੇਨ ਖੇ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਘੜੇ ਵਿਚਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਆਸਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾਯਿਨੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਦृष੍ਟਲੋਕਪਰਾਵਰਾ । ਇਯਂ ਤਵ ਤਨੁਰ੍ ਜਾਤਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਇਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਸਾਫ ਤੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਦੀ ਖੇਡ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨੋਦਿਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਨ ਵਿਲੀਨਾਸ੍ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਾਃ । ਨ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਸਾਧੋ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਨਾ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਪਹਾੜ ਗਲਿਆ ਹਨ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਵਾਯੁਰ੍ ਵਹਤਿ ਨੋਨ੍ਮਤ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਭਸ੍ਮਧੂਸਰਃ । ਲੋਲਾਮਰਕਪਾਲਾਙ੍ਕਸ੍ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਹਵਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖ ਤੇ ਧੂੜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਖੋਖਲੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਅਸ਼ੋਕ ਇਵ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯਃ ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਵਿਦ੍ਯੁਤਃ । ਨ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਕੋਸ਼ੇ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਲਿਆਂ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘੇਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਧਾਰਾਸਾਰਰਣਚ੍ਛੈਲਾਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਜ੍ਜ੍ਵਲਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ । ਕਕੁਭੋ ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦੀਆਂ—ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਤ੍ਰਯਸ਼ੇषਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਰਢਜੀਮੂਤਂ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਬਦਲਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਸ੍ਫੁਟਦਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਟਾਙ੍ਕਾਰਕਰਾਲਾਰਾਵਵਨ੍ਤਿ ਖੇ । ਕਲ੍ਪਾਭ੍ਰਾਣਿ ਨ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਕਲਪ ਦੇ ਬਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗرجਦੇ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ?
ਅਹਂ ਭੂਤਾਵਕੀਰ੍ਣਾਸੁ ਸਾਲੋਕਾਸੁ ਖਗਧ੍ਵਜਃ । ਵਿਹਰਾਮਿ ਦਸ਼ਾਸ਼ਾਸੁ ਮਾ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਧੀਰਯ
ਮੈਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਝੰਡਾ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਸਮਝ।
ਇਮੇ ਵਯਮ੍ ਇਮੇ ਸ਼ੈਲਾ ਭੂਤਾਨੀਮਾਨ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਭਵਾਨ੍ । ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਮਾ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਧੀਰਯ
ਇਹ ਅਸੀਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਹੈ—ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਸਮਝ।
ਪੀਵਰਾਜ੍ਞਾਨਯੋਗੇਨ ਯਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਂ ਮਨਃ । ਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਭਾਰੀ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉਸ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕृਸ਼ੋ ऽਤਿਦੁਃਖੀ ਮੂਢੋ ऽਹਮ੍ ਏਤਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਭਾਵਨਾਃ । ਮਤਿਂ ਯਸ੍ਯਾਵਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੂਰਖ ਹਾਂ' ਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ 'ਤੇ ਮੌਤ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਨਿਬਦ੍ਧੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਇਤਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚ ਨੀਯਤੇ । ਯੋ ਵਿਲੋਲਮਨੋਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਤृष੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਹृਦਯਂ ਹृਤਭਾਵਨਾਃ । ਕੁਗੇਹਮ੍ ਇਵ ਗਰ੍ਗਟ੍ਯੋ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚਾਂ ਨੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਚੁਰ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹੇ ਖਰਾਬ ਘਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਲਤਾ ਯਸ੍ਯ ਤਾਲੋਤ੍ਤਾਲਮਨੋਵਨੇ । ਫਲਿਤਾ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਂ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਲੈ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਮਰਾਜਿਲਤਾਜਾਲਂ ਯਸ੍ਯੇਮਂ ਦੇਹਦੁਰ੍ਦ੍ਰੁਮਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥੌਘੋ ਹਰਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੰਦ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਬੇਸਮਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਦੇਹਵਿਪਿਨਮ੍ ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਦਵਾਗ੍ਨਯਃ । ਦਹਨ੍ਤਿ ਲੋਲਾਙ੍ਗਲਤਂ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਸਾੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਚਲਾਕ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਕਾਮਕੋਪਾਤ੍ਮਕੋ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਜਗਰਸ੍ ਤਨੌ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਦ੍ਰੁਮਸ੍ਯੇਵ ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸੱਪ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਯੋ ऽਯਂ ਦੇਹਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਤਲ੍ ਲੋਕੇ ਮਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਨ ਸਤਾ ਨਾਸਤਾ ਤੇਨ ਕਾਰਣਂ ਵੇਦ੍ਯਵੇਦਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ; ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਨਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ।