ਅਤਿਦੁਃਖਿਤਵਦ੍ ਦੇਹਗੇਹੇ ਕਰ੍ਮਕਰਸ੍ ਸਦਾ । ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਭੋਗਭੁਗ੍ ਵਿਭੁਃ
ਜਿਸਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵ ਸਦਾਨ੍ਵੇष੍ਯਸ੍ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਤਵ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਜਰਾਮਰਣਸਮ੍ਮੋਹਾਦ੍ ਅਨੇਨੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਗਮ੍ਯਤੇ
ਇਹੀ ਸਦਾ ਲੱਭਣ ਯੋਗ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੁਲਭਸ਼੍ ਚਾਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੁਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਤਬਨ੍ਧੁਵਤ੍ । ਸ਼ਰੀਰਪਦ੍ਮਕੁਹਰੇ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ षਟ੍ਪਦਃ
ਇਹ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌਖਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਨੇੜਲਾ ਦੋਸਤ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ-ਕਮਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਕृष੍ਟੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਹੂਤਸ੍ ਸ੍ਵਦੇਹਾਦ੍ ਏਵ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਮਨਾਗ੍ ਏਵੋਪਹੂਤੋ ऽਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਸਮ੍ਮੁਖਃ
ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂ ਬੁਲਾਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯ ਸਂਸੇਵ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਧਨਾਨਾਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯੇਵ ਸ੍ਮਯੋ ਗਰ੍ਵੋ ऽਥ ਵਾ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਘਮੰਡ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਆਮੋਦ ਇਵ ਪੁष੍ਪੇषੁ ਤੈਲਂ ਤਿਲਕਣੇष੍ਵ੍ ਇਵ । ਰਸਜਾਤਿष੍ਵ੍ ਇਵਾਸ੍ਵਾਦੋ ਦੇਵੋ ਦੇਹੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧ, ਤਿਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਚਾਰਵਸ਼ਾਦ੍ ਏष ਹृਦਯਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਚੇਤਨਃ । ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਚਿਰਾਦ੍ ਦृष੍ਟ ਇष੍ਟਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਇਵਾਗ੍ਰਗਃ
ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅਣਖਿਆਤ ਰਹੇ।
ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੇ । ਅਭ੍ਯੁਦੇਤਿ ਪਰਾਨਨ੍ਦੋ ਲਬ੍ਧੇ ਪ੍ਰਿਯਜਨੇ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਰਵੋਚਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪਰੇ ਬਨ੍ਧਾਵ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਾਨਨ੍ਦਦਾਯਿਨਿ । ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਦृष੍ਟਯਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾ ਯਾਭਿਰ੍ ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰਵੋਚਤ, ਅਤੁੱਟ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਸ਼ਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰਵਃ । ਨ ਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਨਾਂਸ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਾ ਗृਹਾਣੀਵ ਦੁਰਾਖਵਃ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਖਰਾਬ ਬਣੀ ਘਰ ਦੀ ਚੁੱਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਜਗਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸ੍ਪृष੍ਟੇ ਚਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏष ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸੁਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕਿਨਾਮ੍ । ਹਰਤ੍ਯ੍ ਆਪਦਮ੍ ਆਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਤਰਤ੍ਯ੍ ਅਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਰਤ੍ਯ੍ ਏष ਲੋਕੇषੁ ਦੀਪ ਏਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਿਲਸਤ੍ਯ੍ ਏष ਭੋਗੇषੁ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏष ਵਸ੍ਤੁषੁ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਣ ਕੇ। ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨਾਨੁਭਵਨ੍ ਭਵੀ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਦੇਹੇषੁ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਮਰਿਚੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੜਵਾਪਣ ਕੜਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਨਾਕਲਨਾਰੂਪੀ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਮ੍ਭਾਰਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏष ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏष ਸਦਾਗਤੌ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚੈष ਤੇਜਸ੍ਸੁ ਪਯਸ੍ਯ੍ ਏष ਰਸਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਿਚ ਕੰਪਨ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਚਮਕ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਆਦ ਹੈ।
ਕਾਠਿਨ੍ਯਮ੍ ਅਵਨਾਵ੍ ਏष ਔष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਏष ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍ ਏष ਨਿਸ਼ਾਨਾਥੇ ਸਤ੍ਤਾ ਚੈष ਜਗਦ੍ਗਣੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਕਠੋਰਤਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਿਚ ਠੰਡਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਹੈ।
ਮषੀਪਿਣ੍ਡੇ ਯਥਾ ਕਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਂ ਹਿਮਕਣੇ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਪੁष੍ਪੇषੁ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਦੇਹੇ ਦੇਹਪਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿਚ ਕਾਲਾਪਨ, ਬਰਫ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾਪਨ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਲਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿਭੁਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਜੂਦ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੁਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਹੀਪਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ਗਤਾ ਯਥਾ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਦੇਵੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਵਬੋਧਕਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਮੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਲਨਾਵਿਤ੍ ਕਿਲੇਤਰਾ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰੇਣੁਨੇਵਾਣੁਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇਣੇਵ ਪਾषਾਣੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਮਯਿ ਨੈਨਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਿਪਕਦੀ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਜਾਂ ਭਟਕਾਵਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਸੁਖਦੁਃਖਸ਼੍ਰਿਯੋ ਦੇਹੇ ਮਾ ਪਤਨ੍ਤੁ ਪਤਨ੍ਤੁ ਵਾ । ਤੁਮ੍ਬਕੋਪਰਿ ਧਾਰਾਸ਼੍ ਚ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪੈਵੇ—ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਬੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ?
ਦੀਪਾਙ੍ਗਾਭਿਗਤੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਨਾਲੋਕੋ ਬਧ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਤਥੈਵਾਯਮ੍ ਅਬਦ੍ਧੋ ऽਹਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਗਣਾਤਿਗਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਕੀਰ ਰੱਸਸੀ 'ਤੇ ਪੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੋ ਨੁ ਨਃ ਕਾਮੈਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵੈਰ੍ ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਕੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਨ ਵਾ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਮਨਃ
ਸਾਡਾ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ? ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਫੜ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ਤਧਾ ਯਾਤੇ ਖਣ੍ਡਨਾ ਕਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ । ਕੁਮ੍ਭੇ ਰੁਗ੍ਣੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਚੀਰ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਕੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਪਿਸ਼ਾਚਕ ਇਵਾਦृਸ਼੍ਯੋ ਮਨੋ ਨਾਮੋਦਿਤਂ ਮੁਧਾ । ਜਡੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਬੋਧਾਤ੍ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਰੇਤ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਮੰਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੁਖਦੁਃਖਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾ ਤਨ੍ ਮਨੋ ਮਮ । ਅਭਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯੈਕਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਨੁ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਮਨ ਹੁਣ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ऽਨ੍ਯ ਆਦਤ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥਸਙ੍ਕਟਃ । ਅਨ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯੇਯਂ ਖਲੁ ਚਕ੍ਰਿਕਾ
ਇਕ ਵਿਆਕਤੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ—ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ! ਆਖਰ ਇਹ ਚੱਕਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਮਨੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਟਃ । ਦ੍ਰष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੇਵ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਕੁਦਰਤ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ—ਇਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।