ਅਥ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਜਨਕੋ ऽਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਸ਼ੁਕਮ੍ । ਰਾਜਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਦਿਨਾਨਿ ਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਕ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਤਤ੍ਰੋਨ੍ਮਦਾਭਿਃ ਕਾਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ ਭੋਜਨੈਰ੍ ਭੋਗਸਞ੍ਚਯੈਃ । ਜਨਕੋ ਲਾਲਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ੁਕਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸਮਾਨਨਮ੍
ਉਥੇ ਜਨਕ ਨੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ, ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸ-ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ।
ਤੇ ਭੋਗਾਸ੍ ਤਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਵ੍ਯਾਸਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਨ੍ ਮਨਃ । ਨ ਜਹ੍ਰੁਰ੍ ਮਨ੍ਦਪਵਨੋ ਬਦ੍ਧਪੀਠਮ੍ ਯਥਾਚਲਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਸ-ਭੋਗ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਨ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੀ ਸਨ; ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ।
ਕੇਵਲਂ ਸਸ਼ਮਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਮੌਨੀ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਃ । ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ ਸ਼ੁਕਸ੍ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਉਹ ਉਥੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਭਾਵਂ ਤਂ ਸ਼ੁਕਂ ਸ ਜਨਕੋ ਨृਪਃ । ਆਨੀਯ ਮੁਦਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਨਨਾਮ ਹ
ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਿਤਜਗਤ੍ਕਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਖਿਲਮਨੋਰਥ । ਕਿਮ੍ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਤਵੇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਕृਤਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਆਹ ਤਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?'
ਸਂਸਾਰਾਡਮ੍ਬਰਮ੍ ਇਦਂ ਕਥਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਂ ਗੁਰੋ । ਕਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਥਾਵਤ੍ ਕਥਯਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਗੁਰੂ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੇਡ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਜਨਕੇਨੇਤਿ ਪृष੍ਟੇਨ ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਤਥਾ । ਤਦ੍ ਏਵ ਯਤ੍ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਜਨਕ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਉਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਵੇਕਤਃ । ਏਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਪृष੍ਟੇਨ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਈ ਸੀ, ਤੇ ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਹੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਭਵਤਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਏਵਾਰ੍ਥਃ ਕਥਿਤੋ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਏष ਏਵ ਚ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਵਚਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਅਰਥ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਯਂ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਦਗ੍ਧਸਂਸਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸਾਰ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਹਿਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਹੈ ਕਿ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਮਾਮਲਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਚੇਤੋ ਮਾ ਭ੍ਰਮਤਾਜ੍ ਜਗਤ੍
ਤਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲ ਦੱਸੋ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਨਾ ਲੱਗੇ।
ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਰੋ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਗੁਰੁਤਸ਼੍ ਚ ਪੁਨਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি; ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁੜ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮੈਕਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਨੇਤਰਤ੍ । ਸ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਸ਼ਾਦ੍ ਬਦ੍ਧੋ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਭੋਗੇਭ੍ਯੋ ਵਿਰਤਿਰ੍ ਜਾਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਵਾ ਸਕਲਾਦ੍ ਇਹ
ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਜਾਣ ਲੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਵ ਚਾਲਂ ਮਹਾਵੀਰ ਮਤਿਰ੍ ਵਿਰਤਿਮ੍ ਆਗਤਾ । ਭੋਗੇਭ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗੇਭ੍ਯਃ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਲੰਮੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਨ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਣਤਾ ਜਾਤਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਹਾਨਿਧੇਃ । ਤਿष੍ਠਤਸ੍ ਤਪਸਿ ਸ੍ਫਾਰੇ ਪਿਤੁਸ੍ ਤਵ ਯਥਾ ਤਵ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਨਤਾ ਆਈ ਹੈ, ਐਸਾ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਵ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਅਧਿਕ ਏਵਾਹਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ऽਪਿ ਤਤ੍ਸੁਤਃ । ਭੋਗੇਚ੍ਛਾਤਾਨਵੇਨੇਹ ਮਤ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਧਿਕੋ ਭਵਾਨ੍
ਮੈਂ ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਭਵਤਾ ਪੂਰ੍ਣਚੇਤਸਾ । ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਪਤਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ
ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਭ੍ਰਮ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਨੁਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ ਸ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਜਨਕੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਾਮ ਸ਼ੁਕਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਪਰਮਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਉੱਚ ਸਤ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ।
ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯਾਯਾਸੋ ਨਿਰੀਹਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਃ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਖਰਂ ਮੇਰੋਸ੍ ਸਮਾਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਾਧੀ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਨਾ । ਦਸ਼ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਾਮਾਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍
ਉਹ ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ, ਤੇਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਵ੍ਯਪਗਤਕਲਨਾਕਲਙ੍ਕਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਮਲਾਤ੍ਮਨਿ ਪਾਵਨੇ ਪਦੇ ऽਸੌ । ਸਲਿਲਕਣ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਲਿਤਭੇਦਮ੍ ਅਥੈਕਤਾਂ ਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹਲਚਲ ਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਕਤਾ ਦੇ ਪਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਸਤਨੂਜਸ੍ਯ ਮਤਿਮਾਤ੍ਰਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ । ਯਥੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇ ਰਾਮ ਤਾਵਦ੍ ਏਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਉਤਨੀ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ।
ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਏਤੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣਾਵਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮੈ ਨ ਯਦ੍ ਭੋਗਾ ਰੋਗਾ ਇਵ ਸੁਮੇਧਸੇ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਸੁਖ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਨੂਨਮ੍ ਏਤਦ੍ ਧਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਸਮਗ੍ਰਾਣਿ ਭੋਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਯਤ੍ ਪੁਨਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਭੋਗਭਾਵਨਯਾ ਯਾਤਿ ਬਨ੍ਧੋ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਜਃ । ਤਯੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਾ ਯਾਤਿ ਬਨ੍ਧੋ ਜਗਤਿ ਤਾਨਵਮ੍
ਸੁਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਰਹਿਤ ਬੰਧਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹੀ ਕਲਪਨਾ ਜਦੋਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬੰਧਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਤਾਨਵਂ ਰਾਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । ਪਦਾਰ੍ਥਵਾਸਨਾਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੋਣਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਬੰਧਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਗਮਨਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਕਦਰ੍ਥਾਦ੍ ਉਪਜਾਯਤੇ
ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਆਤਮਕ ਸਚਾਈ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਸ੍ ਤੁ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਮੈ ਭੋਗਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਜੋ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਹੈ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ, ਜੇਕਰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।