ਵਰ੍षਾਣਿ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗ੍ਰਾਮਟਿਕਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ । ਕਿਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਦ੍ ਉਚਿਤਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਃ ਕਿਲ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਵਾਂਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ ਪਾਈ?
ਅਨਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਸ਼ਮਾਨਨ੍ਦਂ ਜਗਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਮਾਸ੍ਵਾਦਯਤਾ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਿਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਚੱਖੀ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਭੋਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੋਗਿਆ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੇਨੇਦਂ ਪਰਮਾਮृਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ, ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਮਿਤਪਦੋ ਮੂਰ੍ਖੋ ਮਿਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਉष੍ਟ੍ਰੋ ਹਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸੁਲਤਃ ਕਣ੍ਟਕਂ ਯਾਤਿ ਨੇਤਰਃ
ਮੂਰਖ ਸਹੀ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਾਂ ਮਿਠਾ ਰਾਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਗਿਆਨ; ਜਿਵੇਂ ਉਠ ਅਸਾਨ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਮਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਗ੍ਧਰਾਜ੍ਯੇ ਰਮੇਤ ਕਃ । ਕਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਟੁਨਿਮ੍ਬਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍
ਇਹ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੜੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਰਮਣ ਕਰੇਗਾ? ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੰਬ ਦੀ ਕੜਵੀ ਰਸ ਕਿਉਂ ਪੀਵੇਗਾ?
ਮੂਰ੍ਖਾ ਏਵ ਹਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਰ੍ ਮੇ ਪਿਤਾਮਹਾਃ । ਇਮਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੇ ਰਤਾ ਰਾਜ੍ਯਸਙ੍ਕਟੇ
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜ ਮੂਰਖ ਹੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਪਾਈ।
ਕ੍ਵ ਫੁਲ੍ਲਾ ਨਨ੍ਦਨਸ੍ਥਲ੍ਯਃ ਕ੍ਵ ਦਗ੍ਧਾ ਮਰੁਭੂਮਯਃ । ਕ੍ਵੇਮਾ ਬੋਧਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਵ ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਕਿੱਥੇ ਨੰਦਨ ਦੇ ਖਿੜੇ ਬਾਗ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸੜੀਆਂ ਰੇਤਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ?
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਚਿਤਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸਮਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਯਾ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸਾਧੁ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ, ਸਦਾ, ਸੁੱਚਾ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਨਵੀ ਤੈਜਸੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਮृਤਸ੍ਰੁਤਿਰ੍ ਐਨ੍ਦਵੀ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਮਹਤ੍ਤਾ ਮਹਤੀ ਸ਼ਾਕ੍ਰੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜਤਾ
ਸੂਰਜੀ ਤਾਕਤ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਚੰਦ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਰਸ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗਿਰੀ—
ਪਰਮਾ ਪੂਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ਾਰ੍ਵੀ ਜਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ ਚ ਵੈष੍ਣਵੀ । ਮਾਨਸੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਮਿਤਾ ਬਲਵਤ੍ਤਾ ਤੁ ਵਾਯਵੀ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ—
ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਦਾਹਕਲਨਾ ਪਾਯਸੀ ਰਸਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ । ਮੌਨੀ ਮਹਾਤਪਸ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤੀ ਤਥਾ
ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਰਸਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ; ਚੁੱਪ ਵਾਲੀ ਵੱਡੇ ਤਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਵੈਮਾਨਿਕੀ ਵ੍ਯੋਮਗਤਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾਪਿ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀ । ਗਮ੍ਭੀਰਤਾਥ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਮੈਰਵੀ ਚ ਮਹੋਨ੍ਨਤਿਃ
ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਕਤ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜੀ ਤਾਕਤ ਠੀਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਕਤ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਉੱਚਾਈ ਹੈ।
ਸਮਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੌਗਤੀ ਸੋਮ੍ਯਾ ਮਾਦਨੀ ਮਦਲੋਲਤਾ । ਮਾਧਵੀ ਪੁष੍ਪਮਯਤਾ ਸ਼ਾਰਦੀ ਘਨਸਸ੍ਯਤਾ
ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਸੁਗਤ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਰਮਤਾ ਹੈ, ਮਦ ਭਰਿਆ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਹੈ; ਵਸੰਤ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਜਿਹਾ ਹੀ ਪੱਕੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ।
ਯਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਮਾਯਾਮਯਤਾ ਨਾਭਸੀ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਤਾ । ਸ਼ੀਤਤਾਪਿ ਚ ਤੌषਾਰੀ ਨੈਦਾਘੀ ਤਾਪਤਪ੍ਤਤਾ
ਯਕਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੀ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਭਰਮ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕਤਾ ਹੈ; ਸਰਦੀਆਂ ਜਿਹਾ ਹੀ ਠੰਡਕ ਹੈ, ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਜਿਹਾ ਹੀ ਤਾਪ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਹੈ।
ਏਤਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਕਾਰੋਤ੍ਥਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲੋਦਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸਮਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਯਾ । ਚਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਪਰਯਾ ਕਲਾਕਲਨਮੁਕ੍ਤਯਾ
ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਾਫ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ; ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕਲ੍ਪਹੀਨਾ ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਸ਼ਤਦृष੍ਟਿषੁ । ਸਮਮ੍ ਏਵਾਭਿਪਤਤਿ ਪ੍ਰਭਾ ਪ੍ਰਾਭਾਕਰੀ ਯਥਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੌਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਕੋਸ਼ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਪਟਲੀਂ ਮਹੀ । ਕਾਲਤ੍ਰਯੇਹਾਕਲਿਤਾਂ ਯਥਾਨੁਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਸਂਸਾਰਬृਹਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਕਾਲਤ੍ਰਯਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਮਲਾ ਚਿਚ੍ ਚਿਨੋਤਿ ਤਤਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਪਰਾਮृष੍ਟਤ੍ਰਿਕਾਲਕਲਨਾਸ਼ਤਾ । ਅਨਨ੍ਤਾਨੁਭਵਾਭੋਗਾ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍
ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਲਗਾਤਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ, ਭਵਿੱਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਮृष੍ਟਤ੍ਰਿਕਾਲਾਯਾ ਦृष੍ਟਾਨਨ੍ਤਦृਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਤਃ । ਸਮਤਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਾ ਪੂਰ੍ਣਤੈਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪੂਰਨਤਾ, ਜੋ ਸਮਤਾ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਾਵਬੁਦ੍ਧੇਨ ਮृਦੁਨਾ ਕਟੁਨਾ ਚ ਚਿਤ੍ । ਸਮੇਨ ਸਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਧੁਨਿष੍ਠਾਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਚਾਹੇ ਚਿੱਤ ਨਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਿੱਖਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਚਿਦਵਸ੍ਥਯਾ । ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨੁਗਤਯਾ ਸਤ੍ਤਾਦ੍ਵੈਤੈਕਰੂਪਯਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤ-ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਇਕੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਤਦ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਪਿ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਵਲਿਤਾਨ੍ਤਰਾ । ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਾਨੁਭਵਨਾਤ੍ ਸਾਮ੍ਯੇਨੈਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਮਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਨ ਭਾਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ ਤ੍ਯਜਤਿ ਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਾਵਮ੍ ਅਭਾਵੇਨ ਭਾਵਸ੍ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤੁष੍ਟਤਾਮ੍
ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਹਾਲਤ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹਾਲਤ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਹਾਲਤ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲਤ੍ਰਯਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਹੀਨਾਯਾਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਬਨ੍ਧਨੈਃ । ਚਿਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ ਸਮਤੈਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦੇ ਬੰਧਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਤਾ ਹੀ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਿ ਵਾਚਾਮ੍ ਅਗਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ । ਨੈਰਾਤ੍ਮ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਦਸ਼ਾਮ੍ ਉਪਯਾਤੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਇਹ ਬੋਲ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਨਾ-ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰ-ਆਤਮਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਾਖਿਲਂ ਚ ਵਾ । ਪਰਮੋਪਸ਼ਮੇ ਲੀਨਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਰੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਮੁਕਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਿਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਏषਾ ਮਨ੍ਦਾਭਾਸਤਯਾ ਜਗਤ੍ । ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਸ਼੍ਯਤੀਦਂ ਚਿਦ੍ ਦृष੍ਟਿਃ ਪਟਲਿਨੀ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਹੋਵੇ।