ਤ੍ਵਚਾ ਕ੍ਸ਼ਣਵਿਨਾਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋਪਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਮੈਂ ਉਹ ਜੜ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹਾਂ ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਫੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਤੁਚ੍ਛੋ ਲੋਲਯਾ ਲੋਲਸਤ੍ਤਯਾ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿष੍ਠੋ ਰਸੋ ਨਾਹਮ੍ ਅਚੇਤਨਃ
ਮੈਂ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਤੇ ਚੰਚਲ ਜੀਭ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਯੋਰ੍ ਲੀਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਕ੍ਸ਼ਣਵਿਨਾਸ਼ਿਨੋਃ । ਕੇਵਲੇ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਰੂਪਂ ਨਾਹਮ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍
ਮੈਂ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਫ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਨਾਸਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਜਡਯਾ ਕ੍ਸ਼ਯਿਣ੍ਯਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਪੇਲਵੋ ऽਨਿਯਤਾਧਾਰੋ ਗਨ੍ਧੋ ਨਾਹਮ੍ ਅਚੇਤਨਃ
ਮੈਂ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੱਕ ਨਾਲ ਕਲਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਨਿਰ੍ਮਮੋ ऽਮਨਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਗਤਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭ੍ਰਮਃ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਚੇਤਨ ਏਵਾਹਂ ਕਲਾਕਲਨਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਸੋਚ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ।
ਚੇਤ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਹਮ੍ ਏषੋ ऽਵਭਾਸਕਃ । ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵ੍ਯਾਪੀ ਨਿष੍ਕਲਾਮਲਸਨ੍ਮਯਃ
ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਟੁੱਟ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਆ ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਯਾ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਚਿਦਾਭਾਸ ਏष ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਚੇਤਨੇਨੇਮੇ ਸਰ੍ਵੇ ਘਟਪਟਾਦਯਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਾ ਅਵਭਾਸਨ੍ਤੇ ਦੀਪੇਨੋਤ੍ਤਮਤੇਜਸਾ
ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ — ਘੜੇ, ਕਪੜੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੱਕ — ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਉੱਚੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨੇਨੈਤਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀਹ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਯਃ । ਤੇਜਸਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਯਥਾਗ੍ਨਿਕਣਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ
ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਕਿਰਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਤਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਮਨਨਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਸਰ੍ਵਗੇਨ ਨਿਦਾਘੇਨ ਯਥਾ ਮਰੁਮਰੀਚਯਃ
ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੈਂਦੇ ਸੂਰਜ ਹੇਠ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਤਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਿਗੁਣਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦੀਪੇਨੇਵ ਵਾਸਸਾਮ੍
ਇਸ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਆਦਿ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਅਸਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਜਾਗ੍ਰਤਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਨੁਭਵਿਤਾ ਭੂਮਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਕੁਰਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹੀ ਆਤਮਾ, ਜਗਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਦੀਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਉष੍ਣੋ ऽਰ੍ਕਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਘਨੋ ऽਦ੍ਰਿਰ੍ ਵਿਦ੍ਰੁਤਂ ਪਯਃ
ਇਸ ਅਟੱਲ ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਗਰਮ ਹੈ, ਚੰਦ ਠੰਢਾ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਘਣਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਾਤਤ੍ਯੇਨਾਨੁਭੂਤਾਨਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਨੇਨ ਤਤ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਃ ਪ੍ਰਤਾਪੇਨੇਵ ਤਪ੍ਤਤਾ
ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਹੋਣ ਵਧੀਕ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਤਾਪ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਏਤਤ੍ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਨਾਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ — ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਾਦ੍ ਅਕਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਾਤ੍ । ਏਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਗਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਹਿਮਾਦ੍ ਇਵ
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ, ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਤੋਂ ਠੰਡ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚੇਤ੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਦਿਨਾਮਭਿਰ੍ ਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਨੇ । ਸਤੇ ਸਕृਦ੍ਵਿਭਾਤਾਯ ਮਹ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਉਸ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ 'ਚੇਤਨਾ', 'ਵਸਤੂ', 'ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ', 'ਦੇਖਿਆ' ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਵਜੂਦ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਗੁਣਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤੇਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਅਡੋਲ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਖੜੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਲੀਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਕਿਲਾਨੇਨ ਕਲਿਤਂ ਚੇਤਨੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੇਤਰਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਾਰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ, ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਚ੍ ਚਿਤਾ ਕਲਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਜਂ ਪਦਮ੍ । ਯਚ੍ ਚਿਤਾ ਕਲਿਤਂ ਨੇਹ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਉਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਥੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਮਾ ਘਟਪਟਾਕਾਰਪਦਾਰ੍ਥਸ਼ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਜਾਗਤ੍ਯੋ ਵਿਪੁਲਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਬਿਮ੍ਬਿਤਾਃ
ਇਹ ਘੜਾ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਦਰਪਣ ਵਰਗੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਗਲਿਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਏਤਤ੍ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਃ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮੇਤਿ ਤਨ੍ਮਯੈਃ
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਵृਦ੍ਧਂ ਵृਦ੍ਧਿਮਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਕ੍ਸ਼ਯਿਣਿ ਜਾਗਤੇ । ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ, ਨਾਸਵਾਨ ਵਿਚ ਨਾਸਵਾਨ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।
ਇਯਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਯਂ ਯਾਤਿ ਨਾਨਾਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਮਞ੍ਜਰੀ । ਆਚਾਰਚਞ੍ਚਰੀਕਾਢ੍ਯਾ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਕਾਰਣਦ੍ਰੁਮਾਦ੍
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੁੱਚੀ, ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਯਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ੍ ਸਂਸਾਰਰਚਨਾ ਚਲਾ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਰੁਗੁਲ੍ਮਾਢ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲਾਦ੍ ਇਵ ਵਨਾਵਲੀ
ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਬਣਾਵਟ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਵਿਭਿਨ੍ਨੋ ऽਸੌ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਦਰਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਤृਣਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤਕ—ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਏषੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਕृਤਿਃ । ਚਰਾਚਰਾਣਾਮ੍ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹੀ 'ਮੈਂ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਮਮੇਮਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ । ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਹੀਨਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਬਹੂਨਿ ਚ
ਇਸ ਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ, ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸਰੀਰ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ।
ਏषੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦृਗ੍ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ
ਇਹੀ 'ਮੈਂ' ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।
ਏषੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਸੂਰ੍ਯਦੇਹੇਨ ਚਾਰੁਣਾ । ਵਿਹਰਾਮੀਤਰੇਣਾਪਿ ਵਾਯੁਦੇਹੇਨ ਵਾਹਿਨਾ
ਇਹ ਹੀ ਉਹ 'ਮੈਂ' ਹਾਂ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚਲਦਾ ਹਾਂ।