ਇਤਿ ਕਥਿਤਵਤਾਥ ਭਾਰ੍ਗਵੇਣ ਸ੍ਫੁਟਜਲਰਾਸ਼ਿਪਥੇ ਮਹਾਜਵੇਨ । ਪ੍ਲੁਤਮ੍ ਅਲਿਸ਼ਬਲੇ ਨਭੋऽਨ੍ਤਰਾਲੇ ਤਰਲਤਰਙ੍ਗਵਦ੍ ਆਕੁਲੇ ਗ੍ਰਹੌਘੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਸੁਰਾਸੁਰਸਭਾਪੂਜ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭृਗੁਸੁਤੇ ਗਤੇ । ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਬਡਿਰ੍ ਬਲਵਤਾਂ ਵਰਃ
ਜਦ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਬਡੀ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਚਿਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਚਿਦ੍ ਅਹਂ ਚਿਦ੍ ਇਮੇ ਲੋਕਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਆਸ਼ਾ ਚਿਦ੍ ਇਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਨ; ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਰਤਬ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਅਸ੍ਤਿ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੋ ਨ ਚਿਤਾ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਯਦਿ । ਤਦ੍ ਅਰ੍ਕਤਮਸੋਰ੍ ਭੇਦਃ ਕ ਇਵੇਹੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜੇ 'ਇਹ ਸੂਰਜ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਫਰਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ?
ਇਯਂ ਭੂਰ੍ ਇਤਿ ਭੂਰ੍ ਏषਾ ਚਿਤਾ ਯਦਿ ਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਭੂਮੇਃ ਕਿਂ ਨਾਮ ਭੂਮਿਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਭਵੇਦ੍ ਭਵ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜੇ 'ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸਲियत ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ? ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ।
ਇਮਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਿਸ਼ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਚਿਤਾ ਯਦਿ । ਤਤ੍ ਕਿਂ ਨਾਮ ਦਿਸ਼ਾਂ ਦਿਕ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਵਾਪਿ ਕਾਦ੍ਰਿਤਾ
ਜੇ 'ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸਲियत ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪਹਾੜ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ?
ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਾ ਯਦਿ ਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਕਿਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤੋ ਨਭਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਭਸੋ ऽਥ ਕਿਮ੍
ਜੇ 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੰਸਾਰਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਕਾਯੋ ऽਯਂ ਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰਸ਼੍ ਚਿਤਾ ਯਦਿ ਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਕਿਂ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਰੀਰਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਚਿਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚਿਤ੍ ਕਾਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ ਤਦੇषਣਾ । ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ ਖਂ ਚਿਦ੍ ਭਾਵਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਭਵਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਭਾਵ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ ਏਵੈਕਮ੍ ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੈषਣਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਕਰੋਮਿ ਮਾਤ੍ਰਾਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਮੈਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ।
ਕਿਮ੍ ਅਨੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮੇਨ ਮੇ । ਅਸ਼ੇषਜਗਦੇਕਾਤ੍ਮਾ ਚਿਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕੋ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਚਿਦ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਭਾਨਾਵ੍ ਅਹਂ ਚਿਦ੍ ਭੂਤਪਞ੍ਜਰੇ । ਸੁਰਾਸੁਰੇषੁ ਚਿਦ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚਰੇषੁ ਚ
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਾਂ।
ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਹਿ ਕਲ੍ਪਨੈਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਲ੍ ਲੋਕੇ ਕਸ਼੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕਸ਼੍ ਚ ਵਾ ਸੁਹृਤ੍
ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ ਵੈਰੀ ਤੇ ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ?
ਬਡਿਨਾਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਭਾਸੁਰੇ । ਚਿਤਸ੍ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਭਵੇਚ੍ ਛਿਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਵਪੂਰਣਾਤ੍
ਜੇ ਬਡੀ ਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਕੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਤਾ ਸਞ੍ਚੇਤਿਤੋ ਦ੍ਵੇषੋ ਦ੍ਵੇषੋ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵੇषਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਭਾਵਾਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਨਫ਼ਰਤ ਤਾਂ ਉਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਨ ਚਿਤੋ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਫਾਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੋਦਰਾਤ੍
ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਖੋਜ ਕਰੀਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਦ੍ਵੇषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਰਾਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਯਃ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪਕਲਨਾ ਕੁਤਃ
ਇੱਥੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ, ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਬਣਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਚਿਦ੍ ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਗੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਵਿਕਲ੍ਪਕਲਨਾਤੀਤੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਨਾਮਾਯਾ ਨ ਨਾਮ ਤਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਮਿਕੈषਾ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਵਗਾ
‘ਚਿਤ’ ਜਾਂ ‘ਚੇਤਨ’ ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਅਸਲੀਅਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਚੇਤਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਧੁਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਕੇਵਲਾਮਲਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਨਿਰਾਭਾਸੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾਸ੍ਮਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ।
ਨ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਦ੍ਰष੍ਟੈਵਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਕਲਾਕਾਰਕਾਲਕਾਨ੍ਤਕਲਾਮਯਃ
ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ; ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ, ਅਕਲਪਨਾ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਂ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਉਦਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯ ਆਭਾਸ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਭਾਰੂਪੈਕਸ੍ਵਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹਾਂ।
ਚੇਤ੍ਯਰਞ੍ਜਨਰਿਕ੍ਤਾਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਰੂਪਾਯ ਸ੍ਵਰੂਪਾਯ ਨਮੋ ऽਸ੍ਤੁ ਮੇ
ਮੇਰੇ ਅਸਲ ਰੂਪ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਹੋਵੇ।
ਚਿਤਯੇ ਚੇਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾਯ ਯੋਗ੍ਯਯਾ । ਸਰ੍ਵਾਵਭਾਸਰੂਪਾਯ ਮਹ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਹੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਚੇਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿष੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਪੂਰਕਮ੍ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਹਂ ਤਤਮ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਹਾਂ।
ਆਕਾਸ਼ਵਦ੍ ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਣੋਰ੍ ਅਣੁਰ੍ ਆਤਤਃ । ਨਾਸਾਦਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਏਤਾਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਦृਸ਼ਃ
ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅੰਤਹੀਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਰੀਕ ਤੋਂ ਵੀ ਬਾਰੀਕ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਂ ਚੇਤਨਂ ਤਤਮ੍ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਮਾਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਾ ਜਗਦ੍ਗਤਾਃ
ਜਾਗਰਤਾ ਤੇ ਅਜਾਗਰਤਾ, ਸੋਚਣਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣਯੋਗ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਰिभਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਅਥ ਵੈਤੇ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਃ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੁ ਮਾਮ੍ ਇਮਮ੍ । ਯਥਾਭਿਮਤਮ੍ ਏਤੇ ਹਿ ਮਤ੍ਤੋ ਨ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਿਣਃ
ਜਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਰिभਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਦਿ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤੇਨ ਵਸ੍ਤੁਨਾ ਵਸ੍ਤੁ ਮੀਯਤੇ । ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਦੀਯਤੇ ਵਾਪਿ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਲ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?