ਰਾਜਨ੍ਯ੍ ਅਦृष੍ਟੇ ਦੁਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸ ਦੁਃਖਾਯੋਤ੍ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਤਿ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ੍ਯ੍ ਅਨਿਰ੍ਜਿਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਰਾਜਾ ਅਦਿੱਖ ਹੈ, ਗਲਤ ਮੰਤਰੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨੋਭਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮਮ੍ ਏਵ ਸਮਾਹਰੇਤ੍ । ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ਼੍ ਚ ਪਰਾਜਯਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਹਾਰ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਦ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨ੍ ਏਤਦ੍ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੋਹਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸੇ ਫਲੀਭੂਤੇ ਤਂ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਸਿ । ਯਦਿ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਦ੍ ਭੂਯੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਸ਼ੋਚਸਿ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਸਾਧਨਾ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਤੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਕਲਾਯਾਸਾ ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ਼ਯਾਃ । ਸਾਧਵਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਸਂਸ਼ਯਾਃ
ਉਥੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੁ ਕਃ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੋ ऽਸੌ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਟਯਾਮਿ ਤੇ । ਦੇਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਕਲਦੁਃਖਹਾ
ਸੁਣੋ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿਆਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ 'ਦੇਸ਼' ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਪਦਾਤਿਗਃ । ਤੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕृਤਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਨੋਨਾਮਾ ਮਹਾਮਤੇ
ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਆਣਾ ਮੰਤਰੀ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਹੈ।
ਮਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਤਯਾ ਵਿष੍ਵਗ੍ ਇਦਂ ਪਰਿਣਤਿਂ ਗਤਮ੍ । ਘਟਤ੍ਵੇਨੇਵ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਧੂਮੋ ऽਮ੍ਬੁਦਤਯੇਵ ਵਾ
ਮਨ ਆਪਣੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਘੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧੂੰਆਂ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਿਤੇ ਜਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਸਾਦਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਤਦ੍ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਪਰਿਜੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਰਮਣੇ ਸ੍ਫੁਟਾ । ਤਾਂ ਮੇ ਕਥਯ ਤਤ੍ ਤਾਤ ਯਯਾ ਜੇष੍ਯਾਮਿ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਪਿਆਰੇ ਜੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਾਂ।
ਵਿषਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਭੋਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਅਨਾਸ੍ਥਾ ਪਰਮਾ ਯੈषਾ ਸਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਨਸੋ ਜਯੇ
ਪੁੱਤਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਉਪਰਾਮਤਾ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਏषੈਵ ਪਰਮਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਨਯੈਵ ਮਹਾਮਦਃ । ਸ੍ਵਮਨੋਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗੋ ਦ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਵਦਮ੍ਯਤੇ
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਢੰਗ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਉਤਲੀ ਹੋਈ ਮੱਤ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾ ਸੁਪ੍ਰਾਪਾ ਚ ਮਹਾਮਤੇ । ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਹਿ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾ ਸ੍ਵਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਇਹ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਆਸਾਨ ਵੀ; ਜੋ ਕਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨੈषਾ ਵਿषਯਾਰਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਜ । ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੇਕਸਿਕ੍ਤਾ ਲਤਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਢੰਗ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਲਗਨ ਹਰ ਥਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਬੇਲ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਾਪਿ ਸ਼ਠਾਤ੍ਮਨਾ । ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ ਇਵਾਵ੍ਯੁਪ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਨਾਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍
ਜੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚਲਾਕ ਮਨ ਚਾਹਵੇ ਵੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਨਾ ਪਾਉਣ ਤੇ ਧਾਨ ਨਹੀਂ ਉਗਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖੇषੁ ਸਂਸਾਰਾਵਟਵਾਸਿਨਃ । ਵਿਰਤਿਂ ਵਿषਯੇष੍ਵ੍ ਏਤੇ ਯਾਵਨ੍ ਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਵਿਨਾ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿषਯਾਰਤਿਮ੍ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮਤਾਂ ਦੇਹੀ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਵਾਗਤਿਃ
ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਜਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।
ਧ੍ਯੇਯਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਅਤੋ ऽਜਸ੍ਰਂ ਧ੍ਯਾਯਤਾ ਦੇਹਧਾਰਿਣਾ । ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਅਰਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਨੇਯਾ ਲਤਾ ਯਥਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਗ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਾਦ੍ ऋਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੇਹ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਫਲੇ ਪਰਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਾਦਿਤੋ ਯਥਾ । ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਨ ਦੈਵਂ ਦੇਹਵਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਵੇ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ, ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਵਸ਼੍ਯਭਵਿਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯੇਹਯਾ ਨਿਯਤਿਸ਼੍ ਚ ਵਾ । ਉਚ੍ਯਤੇ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਾ ਨਰੈਰ੍ ਏਵ ਨੇਤਰੈਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਾਂ ਤਹਿ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਨਸੀਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪukarਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਯਥੇਹ ਸਦਾ ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਫਲਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ, ਜਿਸ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਸ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੈਵਂ ਨਿਯਤਿਰੂਪਂ ਚ ਪੌਰੁषੇਣਾਵਜੀਯਤੇ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੇਨ ਮृਗਤृष੍ਣਾਭ੍ਰਮੋ ਯਥਾ
ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਨਸੀਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਪੌਰੁषੇਣ ਤਥੈਵ ਤਤ੍ । ਤਲਵਤ੍ਤਾਗृਹੀਤਂ ਖਂ ਤਲਵਤ੍ਤਾਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਥੇਲੀ 'ਚ ਅਸਮਾਨ ਫੜਨ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਜੁੜਾਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ ਅਤੋ ਮਨ ਏਵੇਹ ਯਤ੍ ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ । ਨਿਯਤਿਂ ਯਾਦृਸ਼ੀਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸਾ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਤਾਨ੍ ਨਿਯਤਾਨ੍ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਅਨਿਯਤਾਨ੍ ਅਪਿ । ਕਰੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੇਨੈਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਯਤਿਯੋਜਕਮ੍
ਮਨ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਅਣਪੱਕਾ ਵੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਨਿਯਤਾਂ ਨਿਯਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਥਨਾਮਿਕਾਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਕੋਸ਼ੇ ਜੀਵੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੀਵ ਮਾਰੁਤਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਮਨ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਤ੍ਯਾ ਰਹਿਤਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਦਾਚਿਨ੍ ਨਿਯਤਿਂ ਮਨਃ । ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਰ੍ਥਰੂਢਾਨਿਯਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਵਾਤਵਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਅਟੱਲਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਕਿਸਮਤ' ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਾਵਨ੍ ਮਨਸ੍ ਤਾਵਨ੍ ਨ ਦੈਵਂ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਨ ਚ । ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇ ਸਾਧੋ ਯਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿਯਤੀ। ਜਦ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਜੀਵੋ ਹਿ ਪੁਰੁषੋ ਜਾਤਃ ਪੌਰੁषੇਣ ਸ ਯਦ੍ ਯਥਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੀਵ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਲਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।