ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਨੋ ऽਨਾਸ਼ਾਵਸ਼ਾਨੁਗਮ੍ । ਆਸ਼ਯਾ ਰਿਕ੍ਤਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਰਦੀਵ ਸਰੋ ਮਨਃ
ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹृਦਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤਕੋਟਰਮ੍ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਪੀਤਾਰ੍ਣਵਵਦ੍ ਆਸ਼ਾਵਿਵਸ਼ਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਮੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਖਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਯਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਤਰੌ ਸ੍ਫਾਰੇ ਤृष੍ਣਾਚਪਲਮਰ੍ਕਟੀ । ਨ ਵਲ੍ਗਤਿ ਮਹਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ ਹृਦ੍ਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ-ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਰਸ ਦੀ ਚਲਾਕ ਬਾਂਦਰ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ-ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੰਗਲ ਵੱਡਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਕੋਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਗੋष੍ਪਦਂ ਯੋਜਨਵ੍ਰਜਃ । ਨਿਮੇषਾਰ੍ਧਂ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ੍ ਤृष੍ਣਾਰਹਿਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਦਾ ਗੋਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਧੀ ਛਪਕ, ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਯੁਗ, ਇਹ ਸਭ ਗਾਂ ਦੀ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਤਾ ਸਾ ਨ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੌ ਨ ਹਿਮਾਚਲਕਨ੍ਦਰੇ । ਨ ਰਮ੍ਭਾਚਨ੍ਦਨਾਵਲ੍ਯਾਂ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪृਹੇषੁ ਮਨਸ੍ਸੁ ਯਾ
ਜੋ ਠੰਡਕ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਚੰਦ ਵਿਚ ਹੈ, ਨਾ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚ, ਨਾ ਕੇਲੇ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ।
ਨ ਤਥਾ ਭਾਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਨ ਪੂਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਾਗਰਃ । ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਦਨਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਪृਹਾਹੀਨਂ ਯਥਾ ਮਨਃ
ਪੂਰਾ ਚੰਦ, ਪੂਰਾ ਦੂਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ, ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।
ਯਥਾਭ੍ਰਲੇਖਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਸੁਧਾਲੇਪਂ ਮषੀ ਯਥਾ । ਦੂषਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਰਮ੍ ਆਸ਼ਾਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਸ਼ੀ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਸਾ ਦੀ ਭੂਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ ਸ੍ਥਗਿਤਦਿਕ੍ਤਟਾਃ । ਤਾਸੁ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਰੂਪਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ
ਆਸਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਿਨ੍ਨਤृष੍ਣਾਮਹਾਸ਼ਾਖੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਣੌ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤੇ । ਏਕਰੂਪਤਯਾ ਧੈਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਡਾਲੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਤਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕਰੂਪਤਾ ਵਾਲੀ ਢੀਠਤਾ ਸੌਂ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਤ੍ਤਮੇਨ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤੇ । ਤਤ੍ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਯਤ੍ਰ ਨਾਸ਼ੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੌਸਲੇ ਰਾਹੀਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਤਾਸਾਂ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਆਸ਼ਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਸ਼ਯੇ । ਨ ਦਦਾਸਿ ਪ੍ਰਰੋਹਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਰਾਘਵ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਜੜ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਵृਤ੍ਤਿਵਿਹੀਨਂ ਤੇ ਯਦਾ ਯਾਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਤਦਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਯੀਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਆਪ੍ਨੋषਿ ਤਾਂ ਤਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ 'ਮਨ-ਰਹਿਤ' ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਕੌਸ਼ਿਕਪਕ੍ਸ਼ਤ੍ਯਾ ਤृष੍ਣਯਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਯਾਨ੍ਤਰੇ । ਅਮਙ੍ਗਲਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਨਂ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ਯਾ । ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਅਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਨ ਇਰਾਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 'ਮਨ-ਰਹਿਤ' ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ।
ਯੋ ਯਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਤਯੈਵ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸ਼ਯੀ । ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਯੇਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਉਸ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਮਿਤਸਕਲੈषਣੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਭਵ ਭਵਬਨ੍ਧਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਃ । ਮਨਸਿ ਨਿਗਡਰਜ੍ਜਵਃ ਕਦਾਸ਼ਾਃ ਪਰਿਗਲਿਤਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਕੋ ਨ ਮੁਕ੍ਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲਾਲਚ ਦਬਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?
ਅਥ ਵਾ ਰਘੁਵਂਸ਼ਾਖ੍ਯਨਭਃਪੂਰ੍ਣਨਿਸ਼ਾਕਰ । ਬਡਿਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦੇਨ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਆਸਾਦਯਾਮਲਮ੍
ਅਥਵਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਭਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ ਮਯਾ ਹृਦਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਮਲੇ ਪਦੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਰਦੀਵਾਮ੍ਬਰਾਦ੍ ਅਭ੍ਰਮ੍ ਅਦਭ੍ਰਂ ਮਮ ਚੇਤਸਃ । ਵਿਭੋ ਵ੍ਯਪਗਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕृष੍ਣਂ ਮੋਹਮਹਾਤਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦਾ ਘਣੇਰਾ ਹਨੇਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮृਤਾਪੂਰਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਦਵਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਾਯਂ ਪੂਰ੍ਣ ਇਵੋਡੁਰਾਟ੍
ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਚੰਦ।
ਅਸ਼ੇषਸਂਸ਼ਯਾਮ੍ਭੋਦਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯ ਕਿਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ । ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਏषਾਂ ਨ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਵਚਸਾਂ ਵਦਤਸ੍ ਤਵ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬਡਿਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਪੁਨਰ੍ ਮਦ੍ਬੋਧਵृਦ੍ਧਯੇ । ਵਿਭੋ ਕਥਯ ਖਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤੋ ਨਾਵਨਤਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਦੱਸੋ। ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਬਡਿਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਯੇਨ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਬੋਧਮ੍ ਆਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੜਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਲਈ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੋਗੇ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਃ ਕੋਸ਼ੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਿਕ੍ਤਟਾਨ੍ਤਰੇ । ਪਾਤਾਲਮ੍ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕੋ ਭੂਮੇਰ੍ ਅਧਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਲੋਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਾਰ੍ਣਵਜਾਤਾਭਿਰ੍ ਦਿਗ੍ਧਾਭਿਰ੍ ਅਮृਤਾਮ੍ਬੁਭਿਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦਾਨਵਕਨ੍ਯਾਭਿਰ੍ ਭਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾਨ੍ਤਰਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਇਹ ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਇਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਜਿਹ੍ਵਾਚਰੋਦ੍ਦਾਮਰਵੈਰ੍ ਵਿषਭਾਰਭਰਾਯੁਧੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭੋਗਿਭਿਰ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਮਸ੍ਤਕੈਃ
ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਇਹ ਸਾਂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫਣ ਹਨ।
ਹੇਲਾਵਿਵਲਿਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼੍ਵੋਦ੍ਧਰਣਘਸ੍ਮਰੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦਨੁਸੁਤੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ਼੍ ਚਲਦ੍ਭਿਰ੍ ਇਵ ਮੇਰੁਭਿਃ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਇਹ ਦਾਨੁ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਲਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਕਟਕੁਡ੍ਯਾਗ੍ਰਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਸੁਧਾਮਣ੍ਡਲੋਦ੍ਧੁਰੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦਿਗ੍ਦਨ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਦਨ੍ਤਦ੍ਰੁਮਾਦ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਮਹਾਕਟਕਟਾਸ਼ਬ੍ਦਦਗ੍ਧਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿਦਿਗ੍ਭਾਗੋ ਧ੍ਵਨਨ੍ ਨਰਕਮਣ੍ਡਲੈਃ
ਕਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ, ਵੱਡੀ ਠਕ-ਠਕ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਮੰਦ-ਗੰਦੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ।
ਆਭੂਤਲਮ੍ ਅਭਿਪ੍ਰੋਤਸਪ੍ਤਪਾਤਾਲਮਣ੍ਡਲੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਰਤ੍ਨਾਕਰੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ ਪਾਤਾਲੈਰ੍ ਇਤਰੈਰ੍ ਇਵ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨਾਲ।