ਨਿਰ੍ਮੂਲਕਲਨਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਸਨਾਂ ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਃ । ਨੇਯਤ੍ਯਾਗਮਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸੁਖਦਾਤਾ, ਜੇਹੜਾ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਤਿਆਗ ਯੋਗ ਸਮਝੋ।
ਧ੍ਯੇਯਂ ਤਂ ਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਲੀਲਯਾ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸੁਜਨਾ ਜਨਕਾ ਇਵ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬੜੀ ਸੁਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨੇਯਂ ਤੁ ਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗਂ ਕृਤ੍ਵੋਪਸ਼ਮਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਾਪਰੇ
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੰਤਰਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਤੀਤ। ਉਹ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਤੌ ਰਾਘਵ ਤ੍ਯਾਗੌ ਸਮੌ ਮੁਕ੍ਤਪਦਸ੍ਥਿਤੌ । ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਂ ਯਾਤੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰੌ
ਰਾਘਵ ਜੀ, ਇਹ ਦੋ ਤਿਆਗ—ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ—ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤਾਵ੍ ਉਤ੍ਤਮਵਿਸ਼੍ਵਾਸੇ ਕੇਵਲਂ ਵਿਮਲੇ ऽਨਘ । ਏਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਦੇਹਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਪਰਃ
ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਦੇਹ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਕੂਨ ਵਾਲੀ ਦੇਹ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ ਸਦੇਹੋ ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਜ੍ਵਰਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੇਹੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ऽਨ੍ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ऽਨੇਯਵਾਸਨਃ
ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਹਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਜਦ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਆਪਤਤ੍ਸੁ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇष੍ਵ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਗ੍ਲਾਯਤਿ ਵਾ ਯਸ੍ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਆਉਣ ਤੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਉਹ ਇਥੇ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਈਪ੍ਸਿਤਾਨੀਪ੍ਸਿਤੇ ਨ ਸ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਸ੍ਤੁਦृष੍ਟਿषੁ । ਸੁषੁਪ੍ਤਵਦ੍ ਯਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੀਦੇ ਤੇ ਨਾ-ਚਾਹੀਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਕਲਨੇ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਹੇਤਿ ਚ । ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ, ਮੇਰਾ-ਤੇ-ਮੈਂ-ਇਹ ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਭਯਕ੍ਰੋਧਕਾਮਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਦृष੍ਟਿਭਿਃ । ਨ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯਤੇ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ, ਕੰਜੂਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਿਤਭਾਵਵृਤ੍ਤਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਦਾ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਯੇਨ ਚੇਤਸਾ । ਕਲਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵਿਧੁਰ੍ ਇਵ ਯਸ੍ ਸਦਾ ਮੁਦਾ ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤੀਹ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗਈਆਂ।
ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਰਾਮ ਤੇ ਗਿਰਾਮ੍ ਇਹ ਗੋਚਰੇ । ਨੈਵ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਇਮਾਞ੍ ਸ਼ृਣੁ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਕृਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਯਾਰਞ੍ਜਿਤਯਾਚ੍ਛਯਾ । ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤृष੍ਣਯੇਮਾਨਿ ਤਾਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾਂ ਵਿਦੁਃ
ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਤृष੍ਣਯਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਬਦ੍ਧਭਾਵਯਾ । ਤਂ ਬਨ੍ਧਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਆਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਨਿਗਡਂ ਦृਢਮ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬੰਧਨ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੰਜੀਰ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਉਜ੍ਝਿਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਹृਦਿ ਬਾਹ੍ਯੇ ਵਿਹਾਰਿਣੀ । ਵਾਸਨਾ ਯੋਦਿਤਾ ਸੇਹ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਵ੍ਯਸਨੋਚ੍ਛੂਨਾ ਤृष੍ਣਾ ਬਦ੍ਧੇਤਿ ਰਾਘਵ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਵ੍ਯਸਨੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਤृष੍ਣਾ ਮੁਕ੍ਤੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ ਤੁ ਤृष੍ਣਾਯਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ । ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਤਾ ਨਿष੍ਕਲਤਾ ਸਾ ਮੁਕ੍ਤੈਵ ਬੁਧੈਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯੈषਾ ਰਾਘਵ ਭਾਵਨਾ । ਤਾਂ ਤृष੍ਣਾਂ ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਲਨਾਂ ਚ ਮਹਾਮਤੇ
ਰਾਘਵ, ਅੰਦਰੋਂ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਸਮਝੋ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।
ਤਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਮੋਦਾਰਂ ਪਦਮ੍ ਏਤਿ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧਾਸ਼ਾਮ੍ ਅਥ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਮ੍ ਅਪਿ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਦਸਦਾਸ਼ਾਂ ਚ ਤਿष੍ਠਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮਹਾਬ੍ਧਿਵਤ੍
ਬੰਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜਰਾਮਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਵਰ । ਜਰਾਮਰਣਸ਼ਙ੍ਕਾਭਿਰ੍ ਮਾ ਮਨਃ ਕਲੁषਂ ਕृਥਾਃ
ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ।
ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਨੇਦਂ ਤੇ ਨਾਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਿ ਰਾਘਵ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦਨ੍ਯਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵਾਸਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈਂ।
ਅਸਦਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸਤ੍ਯੇ ਵਾ ਸਤਤਂ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਤ੍ਵਯਿ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤੇ ਤृष੍ਣਾਯਾਸ੍ ਸਙ੍ਗਮਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਸੱਚ ਵਿਚ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਰਾਮ ਮਨਸਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰਿਣਃ । ਜਾਯਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸਾਧੋ ਸ੍ਫਾਰਾਕਾਰਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍ ਅਹਂ ਮਾਤਾਪਿਤृਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਰਾਮ ਬਨ੍ਧਾਯਾਸਦ੍ਵਿਲੋਕਨਾਤ੍
ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ, ਹੇ ਰਾਮ, ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਭ੍ਯੋ ਵਾਲਾਗ੍ਰਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਤਨੁਃ । ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਜਾਯਤੇ ਸਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ—even ਵੱਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ—ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਰੋਸਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਜ੍ਜਾਲਪਦਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵਾਹਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਃ । ਤृਤੀਯੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਥਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯੈਵ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੁੱਟ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲ; ਇਹ ਤੀਜਾ ਭਰੋਸਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਚ੍ ਚਾਸਦ੍ ਇਦਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮਸਮਂ ਸਦਾ । ਏਵਮ੍ ਏष ਚਤੁਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਮੈਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਦਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਥਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।
ਨਿਸ਼੍ਚਯੇषੁ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵ੍ ਏਵਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤ੍ਰਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਕਥਿਤਾਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਨਯੋਮ੍ਭਿਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬੰਧਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।