ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਉਲ੍ਲਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਮ੍ । ਜਡਾ ਵਿਦਲਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤृष੍ਣਾਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਲ ਲਈ ਖਾਲੀਪਨ। ਇਹ ਲੋਭ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਭਰਦੀ, ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਦੈਨ੍ਯੋ ਹਤਸ੍ਵਾਨ੍ਤੋ ਹਤੌਜਾ ਯਾਤਿ ਨੀਚਤਾਮ੍ । ਮੁਹ੍ਯਤੇ ਰੌਤਿ ਪਤਤਿ ਤृष੍ਣਯਾਭਿਹਤੋ ਜਨਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਨੀਚਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਭ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਥਿਤਾ ਕੋਟਰੇ ਯਸ੍ਯ ਤृष੍ਣਾਕृष੍ਣਭੁਜਙ੍ਗਮੀ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਪੁਂਸੋ ਹृਦਯਰਨ੍ਧ੍ਰਗਾਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੋਭ ਦਾ ਕਾਲਾ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸੁਚੱਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
ਨੂਨਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ਯਤ੍ਰ ਤृष੍ਣਾਕृष੍ਣਨਿਸ਼ਾਕ੍ਰਮਃ । ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ ਇਵੇਨ੍ਦਵਃ
ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਸਚਮੁਚ ਚਲ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨੇਕੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਨ ਤृष੍ਣਾਘੁਣਾਵਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਤਃ ਪੁਰੁषਪਾਦਪਃ । ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਸੂਨੇਨ ਸਦਾ ਸੋ ऽਵਭਾਤਿ ਵਿਕਾਸਿਨਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਕੁਲਕਲ੍ਲੋਲਾ ਵਿਵਰ੍ਤਾਵਰ੍ਤਸਙ੍ਕੁਲਾ । ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਯਾਰਣ੍ਯੇ ਤृष੍ਣਾਮੋਹਨਦੀ ਨृਣਾਮ੍
ਅੰਤਹੀਨ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਦਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਯੇਮੇ ਜਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਪਤਤ੍ਰਿਵਤ੍ । ਉਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੁੱਡੀ ਵਾਂਗ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਹਲਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਟੁੱਟਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਪਿ ਕਠਿਨਾਯਸਕਰ੍ਕਸ਼ਾ । ਤृष੍ਣਾ ਪਰਸ਼ੁਧਾਰੇਵ ਲਗਨ੍ਤੀ ਵਿਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਚਾਹ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾੜੀ ਦੀ ਧਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਤਲੇ ਤੇ ਸਖਤ ਜੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਵਟੇ ਮੂਢਸ੍ ਤृष੍ਣਾਮ੍ ਅਨੁਸਰਞ੍ ਜਨਃ । ਨੀਲਾਮ੍ ਅਨੁਪਤਞ੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਤृਣਸ਼ਾਖਾਂ ਯਥੈਣਕਃ
ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਨੀਲੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਹਿ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਝਾਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਪਨ੍ ਨਾਪਿ ਜਰਾ ਨ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ ਤਥਾ ਜਰਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਯਥਾ ਜਰਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਤृष੍ਣਾ ਹृਦਯਰੂਪਿਕਾ
ਹਵਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਵੀ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਯਾਸ਼ਯਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯਾ ਹृਦ੍ਯ੍ ਅਮਙ੍ਗਲਭੂਤਯਾ । ਰੂਢਯਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਏष ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਵਾਮਨਤਾਂ ਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਵੇ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਯਾਚਿਦ੍ ਏਵ ਦੈਵਿਕ੍ਯਾ ਹृਦਿ ਗ੍ਰਥਿਤਯਾਨਯਾ । ਤृष੍ਣਯਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵਾਰ੍ਕੋ ऽਨ੍ਵਹਂ ਕਿਲ
ਕਿਸੇ ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜਦ ਪਿਆਸ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾੰ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਮਯਾਕਾਰਾਂ ਕਾਰਾਂ ਜਗਤਿ ਜੀਵਤਃ । ਤृष੍ਣਾਂ ਪਰਿਹਰ ਕ੍ਰੂਰਾਮ੍ ਉਰਗੀਮ੍ ਇਵ ਦੂਰਤਃ
ਇਸ残ੀ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਯਾ ਪਵਨਾ ਵਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੈਲਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤृष੍ਣਯਾ । ਤृष੍ਣਯੈਵ ਧਰਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਤृष੍ਣਯਾ ਵृਤਮ੍
ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਾੜ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੈਵ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰੇਯਂ ਪ੍ਰੋਤਾ ਤृष੍ਣਾਵਰਤ੍ਰਯਾ । ਰਜ੍ਜੁਬਦ੍ਧਾ ਵਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤृष੍ਣਾਬਦ੍ਧਾ ਨ ਕੇਚਨ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪਿਆਸ ਦੀ ਡੋਰੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜੋ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ ਉਹ ਛੁਟ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਤृष੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ । ਮਨਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਮ੍ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ। ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਯਂ ਨਾਮਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਵਦ੍ ਆਸ਼ਯੇ । ਮਾ ਦੁਰਾਸ਼ਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯ ਤਮੋਮਯੀਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।' ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾ ਬਣਾਵੀਂ ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਾਂ ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਿਨੀਮ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵਨਾਮ੍ । ਨ ਭਾਵਯਸਿ ਚੇਦ੍ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਬਹੁਜ੍ਞੇषੁ ਗਣ੍ਯਸੇ
ਹੇ ਰਾਮ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਨਾਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਮਯੀਮ੍ ਅਪੁਣ੍ਯਾਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭਾਵਸ਼ਲਾਕਯੈਵ । ਸ੍ਵਭਾਵਨਾਂ ਭਵ੍ਯ ਭਵਾਨ੍ਤਭੂਮੌ ਭਵਾਭਿਭੂਤਾਖਿਲਭੀਤਿਭੂਤਿਃ
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਅਤਿਗਮ੍ਭੀਰਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤੁ ਭਗਵਨ੍ ਵਚਨਂ ਤਵ । ਯਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਤृष੍ਣੇ ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਗृਹਾਣੇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਮਾਮ੍
ਪੂਜਨਯੋਗ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾ ਬਚਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਨਾ ਵਾਪਰਾਂ।
ਯਦ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਕਰੋਮਿ ਤਦ੍ ਇਮਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਦੇਹਨਾਮਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਮ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਜੇ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇਨ ਮਹਤਾ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸੁਤਰੁਰ੍ ਯਥਾ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੇਣ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਤਥੈਵ ਕਿਲ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਕ੍ਸ਼ਯੇ ਦੇਹਃ ਕਿਲਾਵਸ਼੍ਯਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਮੂਲੇ ਕ੍ਰਕਚਸਂਲੂਨੇ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਃ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹੀ ਕਰਤ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਜੀਵਾਮਿ ਚ ਕਥਂ ਮੁਨੇ । ਏਕਮ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਵਦ ਮੇ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗੋ ਰਾਮ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨ । ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਰ੍ ਧ੍ਯੇਯੋ ਨੇਯਸ਼੍ ਚ ਨਾਮਤਃ
ਹਰ ਥਾਂ, ਰਾਜੀਵ-ਨੈਣ ਰਾਮਾ, ਵਾਸਨਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ: ਇਕ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸਮਝਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਜੋ ਅਮਲ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਏषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਏਤੇ ਚ ਮਮ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਨਾਹਮ੍ ਏਭਿਰ੍ ਵਿਨਾ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਮਯੈਤੇ ਵਿਨਾ ਕਿਲ
ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਹ । ਨਾਹਂ ਪਦਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਨ ਮੇ ਪਦਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਭਾਵਿਤੇ
ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਲੀਲਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਯੋ ਨੂਨਂ ਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗੋ ਧ੍ਯੇਯੋ ਨਾਮ ਸ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੁਕੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਿਕਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਜਹਾਤਿ ਨਿਰ੍ਮਨਾ ਦੇਹਂ ਸ ਨੇਯੋ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਯੀਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਨਾਂ ਲੀਲਯੈਵ ਯਃ । ਤਿष੍ਠਤਿ ਧ੍ਯੇਯਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੀ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।