ਮੇਘਾ ਵਾਤੈਰ੍ ਵਿਧੂਯਨ੍ਤੇ ਵਾਯਵੋ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ ਜਿਤਾਃ । ਗਿਰਯੋ ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪਿष੍ਟਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਃ ਪਵਿਃ
ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਨ੍ਤੁਤਾਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ਜਰਾਮਰਣਮਾਲਿਤਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸਹਾਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਭਟਕਣਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਤਵੋ ऽਪਿ ਮਹਾਕਾਯਾ ਅਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਧਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰ੍ ਅਙ੍ਗਲਗ੍ਨਾਭਿਰ੍ ਉਪਜੀਵ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਹਿ
ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤਜਙ੍ਗਲਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਂ ਮੋਹਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟੁੱਟਦੀ ਤੇ ਵਿਖੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰਤਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ ਕਕੁਭਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਲਗਾਤਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਲਕੋਸ਼ੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਭਮਕਰਾਦਯਃ । ਭੂਮਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟੌਘਾ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਦਯਃ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀਆਂ, ਬਿਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਮੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ऽਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਿਹਗਾਦਯਃ । ਵਨਵੀਥੀषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮृਗਾਦਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਯੂਕਾਪਿਪੀਲਕਾਃ । ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਘੁਣਾਜਗਰਜਾਤਯਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜੂ, ਚੀਚੜ, ਚੀਟੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੋਖ, ਅਜਗਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟਭੇਕਘੁਣਾਦਯਃ । ਵਿष੍ਠਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾਕੀਟਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀ, ਡੱਡੂ, ਗੋਖ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਦ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਿਰਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇषੁ ਜਨ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਅਪਚਯੇषੁ ਚ । ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਰੁਣਾਵਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੂਪਰੁਦਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਵਿਗਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਰਤਮृਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨਾਰਤਸਮੁਦ੍ਭਵੇ । ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ ਨ ਚ ਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਤੋਖ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ।
ਪਙ੍ਕ੍ਤਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵੇਮਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਣਗਣੈਸ੍ ਸਹ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਰਿਸਮ੍ਭਵਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਤੇ ਮਿਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ ਕੁਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਦਯਾਵਾਨ੍ ਦੁਃਖਮਾਰ੍ਜਨੇ । ਸ ਹਸ੍ਤਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਮृष੍ਟਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਃ ਖੇਦਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੱਥੀ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸਮਧਰ੍ਮਾਣ ਉਪਦੇਸ਼੍ਯਾ ਨਰਾ ਭੁਵਿ । ਕਥਾਪ੍ਰਕਥਨੇਨਾਰ੍ਥਃ ਕਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਵਿਕਟੇ ਵਨੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੜੇ ਅਡੋਲ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਕਿਂ ਕਿਲੋਤ੍ਫਾਲਮਨਸਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍ । ਕृष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਸ਼ਵੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਮੂਢਚੇਤਸਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਮੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਪਙ੍ਕਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵਾਸ਼ਾਂਸ਼ਰਚਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮ੍ ਆਪਦਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਪਲਾ ਅਪਿ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਿਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾ ਦੁਃਖਰਾਸ਼ਯਃ । ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨਾਤਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।
ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਃਖਾਨਿ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸੁਨਿਵਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇ।
ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾ ਮੁਧੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯ । ਅਨੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤਾਲੇਨੇਵ ਹਨ੍ਯਸੇ
ਮਨ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ ਤੈਨੂੰ ਵੱਜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮੂਢੋ ऽਭਵਦ੍ ਭਵਾਨ੍ । ਤਾਵਤ੍ ਤਵ ਮਨੋਵ੍ਯਾਲੋ ਬਭੂਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਨ ਦਾ ਸੱਪ ਉੱਭਰ ਆਇਆ ਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
ਇਦਾਨੀਂ ਭਵਤਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਵਰ੍ਧਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ
ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ। ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ।
ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਸੀਦਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਸਚਿਤ੍ਤੋ ऽਸਿ ਬਨ੍ਧਵਾਨ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਸੀਦਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਚਿਤ੍ਤੋ ऽਸਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਾਨ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਅਯਂ ਗੁਣਸਮਾਹਾਰੋ ਬਨ੍ਧਾਯੈਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਸਿਰਫ ਬੰਧਨ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਰ।
ਨਾਹਂ ਨੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚਲਾਚਲਃ । ਅਨਨ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਹृਦਯੋ ਹृਦਯੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਤੂੰ 'ਨਾ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ' ਸੋਚ ਕੇ, ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ। ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਜਗਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਭਾਗਕਲਨਾਮਲਮ੍ । ਰਾਮ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇषਸ੍ਥਸ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਆਪਣੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ। ਰਾਮਾ, ਇਹ ਦਵੈਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਜਗਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਖ੍ਯੇ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਵ
ਆਪਣੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਜੋਂ ਸੋਚੋ।
ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਵਾਦਕਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਵਾਦਕਮਧ੍ਯਗਮ੍ । ਸ੍ਵਦਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯੋ ਭਵ
ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਹੋ ਜਾ।
ਰਾਮਾਨੁਭਵਨੀਯਸ੍ਯ ਤਥਾਨੁਭਵਿਤੁਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਂ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ; ਅੱਜ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕ ਕੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।
ਭਵਭਾਵਨਯਾ ਹੀਨਂ ਭਾਵਾਭਾਵਦਸ਼ੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । ਭਾਵਯਿਤ੍ਵੈਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਭਵ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਨਾਸਤਿਤਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਨ੍ ਏਨਾਂ ਚੇਤ੍ਯਂ ਭਾਵਯਸਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਯਦਾ ਰਾਮ ਤਦਾ ਯਾਸਿ ਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ ਅਤਿਦੁਃਖਦਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਮਾ, ਤਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।