ਵਿਨਾਸ਼ਾਯੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਡਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਅਨਾਰਤੋਦਯਾਪਾਯਾ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾ ਜਲਧਿष੍ਵ੍ ਇਵ
ਜੋ ਬੁਧੀਹੀਣ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲਈ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੁੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਉਗਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਯਨ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਯ ਪਸ਼ਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸੂਨਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਨਿਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਤੂੰ ਵੇਖ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿੰਨੇ ਜਾਨਵਰ ਕਸਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਅਰ੍ਬੁਦਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਲੋ ਹਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਪਾਜਾਲੇषੁ ਚਾਨ੍ਵਹਮ੍ । ਦਂਸ਼ਾਨਾਂ ਮषਕਾਨਾਂ ਚ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਹਰ ਦਿਨ, ਹਵਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੱਛਰ ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ। ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਪੁਲਿਨ੍ਦੌਘਾ ਵਨੇ ਵਨੇ । ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਟੋਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਜਲੇ ਜਲਚਰਵ੍ਯੂਹਾਤ੍ ਤਨੁਂ ਸ੍ਥੂਲੋ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ । ਗ੍ਰਾਸਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹجوم ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣ ਲਈ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਗृਧ੍ਰਸ਼੍ਯੇਨਾਦਯੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪੂਗਂ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਗਿੱਧ, ਬਾਜ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ ਅਣੁਕਣਕ੍ਸ਼ਾਮਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਖਾਦਤਿ ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾ । ਤਾਂ ਕੋਸ਼ਕਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ਦਂਸ਼ਸ੍ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਚਞ੍ਚਲਃ
ਭੁੱਖੀ ਮੱਖੀ ਛੋਟੇ ਕੀੜੇ ਤੇ ਧੂੜ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭੁੱਖਾ ਜਾਲੀ ਉਹ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਮੱਛਰ ਉਸ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਕਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦਂਸ਼ਂ ਦਰ੍ਦੁਰੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਲਸ੍ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਦਰ੍ਦੁਰਮ੍ । ਸਰ੍ਪਮ੍ ਉਗ੍ਰਖਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਬਭ੍ਰੁਸ਼੍ ਚੈਨਂ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਮੱਛਰ ਨੂੰ ਡੱਡੂ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਗਰ ਨੇਵਲਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੋਹ (ਇਚਨਿਊਮਨ) ਨੇਵਲੇ ਨੂੰ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਭ੍ਰੁਂ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਮਾਰ੍ਜਾਰਂ ਸ਼੍ਵਾ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ । ऋਕ੍ਸ਼ਃ ਕੌਲੇਯਕਂ ਹਨ੍ਤਿ ऋਕ੍ਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਗੋਹ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਕੁੱਤਾ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਰੀਛ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੀਛ ਨੂੰ ਬਾਘ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਂਹੋ ऽਭਿਭਵਤਿ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਸ਼ਰਭਸ੍ ਸਿਂਹਮ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਰਭੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਤ੍ਤਮੇਘਵਿਲਙ੍ਘਨੇ
ਬਾਘ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਰਭਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਭਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
ਮੇਘਾ ਵਾਤੈਰ੍ ਵਿਧੂਯਨ੍ਤੇ ਵਾਯਵੋ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ ਜਿਤਾਃ । ਗਿਰਯੋ ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪਿष੍ਟਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਃ ਪਵਿਃ
ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਨ੍ਤੁਤਾਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ਜਰਾਮਰਣਮਾਲਿਤਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸਹਾਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਭਟਕਣਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਤਵੋ ऽਪਿ ਮਹਾਕਾਯਾ ਅਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਧਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰ੍ ਅਙ੍ਗਲਗ੍ਨਾਭਿਰ੍ ਉਪਜੀਵ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਹਿ
ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤਜਙ੍ਗਲਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਂ ਮੋਹਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟੁੱਟਦੀ ਤੇ ਵਿਖੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰਤਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ ਕਕੁਭਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਲਗਾਤਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਲਕੋਸ਼ੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਭਮਕਰਾਦਯਃ । ਭੂਮਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟੌਘਾ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਦਯਃ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀਆਂ, ਬਿਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਮੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ऽਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਿਹਗਾਦਯਃ । ਵਨਵੀਥੀषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮृਗਾਦਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਯੂਕਾਪਿਪੀਲਕਾਃ । ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਘੁਣਾਜਗਰਜਾਤਯਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜੂ, ਚੀਚੜ, ਚੀਟੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੋਖ, ਅਜਗਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟਭੇਕਘੁਣਾਦਯਃ । ਵਿष੍ਠਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾਕੀਟਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀ, ਡੱਡੂ, ਗੋਖ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਦ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਿਰਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇषੁ ਜਨ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਅਪਚਯੇषੁ ਚ । ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਰੁਣਾਵਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੂਪਰੁਦਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਵਿਗਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਰਤਮृਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨਾਰਤਸਮੁਦ੍ਭਵੇ । ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ ਨ ਚ ਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਤੋਖ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ।
ਪਙ੍ਕ੍ਤਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵੇਮਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਣਗਣੈਸ੍ ਸਹ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਰਿਸਮ੍ਭਵਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਤੇ ਮਿਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ ਕੁਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਦਯਾਵਾਨ੍ ਦੁਃਖਮਾਰ੍ਜਨੇ । ਸ ਹਸ੍ਤਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਮृष੍ਟਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਃ ਖੇਦਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੱਥੀ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸਮਧਰ੍ਮਾਣ ਉਪਦੇਸ਼੍ਯਾ ਨਰਾ ਭੁਵਿ । ਕਥਾਪ੍ਰਕਥਨੇਨਾਰ੍ਥਃ ਕਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਵਿਕਟੇ ਵਨੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੜੇ ਅਡੋਲ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਕਿਂ ਕਿਲੋਤ੍ਫਾਲਮਨਸਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍ । ਕृष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਸ਼ਵੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਮੂਢਚੇਤਸਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਮੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਪਙ੍ਕਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵਾਸ਼ਾਂਸ਼ਰਚਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮ੍ ਆਪਦਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਪਲਾ ਅਪਿ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਿਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾ ਦੁਃਖਰਾਸ਼ਯਃ । ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨਾਤਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।
ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਃਖਾਨਿ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸੁਨਿਵਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇ।
ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾ ਮੁਧੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯ । ਅਨੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤਾਲੇਨੇਵ ਹਨ੍ਯਸੇ
ਮਨ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ ਤੈਨੂੰ ਵੱਜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮੂਢੋ ऽਭਵਦ੍ ਭਵਾਨ੍ । ਤਾਵਤ੍ ਤਵ ਮਨੋਵ੍ਯਾਲੋ ਬਭੂਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਨ ਦਾ ਸੱਪ ਉੱਭਰ ਆਇਆ ਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।