ਕਸ਼੍ ਸ਼ਵਂ ਵਾ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸ੍ਥਂ ਸਮੁਪਾਯਕਥਾਂ ਸ਼ਠਃ । ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹੇ ਕਸ਼੍ ਚ ਮੂਰ੍ਖਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਵੈ
ਕੌਣ ਚਲਾਕੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਯੇਨਾਸ਼ਯਬਿਲਸ੍ਥੋ ਹਿ ਮੂਕੋ ऽਨ੍ਧੋ ऽਪਿ ਨ ਨਿਰ੍ਜਿਤਃ । ਮਨੋਵ੍ਯਾਲਸ੍ ਸ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਥਂ ਨਾਮੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਸੱਪ ਨਾਂ ਗੂੰਗਾ, ਨਾਂ ਅੰਨਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਿਤਮ੍ ਏਵ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਿਕਟਾਤ੍ ਸਾ ਚਿਰਾਸ੍ਤੈਵ ਯਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਮਨੋ ਨ ਵਿਜਿਤਂ ਰਾਮ ਯੇਨਾਸਦ੍ ਅਪਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ । ਤੇਨਾਗ੍ਰਸ੍ਤਵਿषੇਣੈਵ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿषਮੂਰ੍ਛਯਾ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੱਤ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਦੈਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇषੁ ਮਨੋ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ—ਫਿਰ 'ਮਨ' ਕਿਹੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਨਿਜਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਹਿਲਦੀ ਤਾਕਤ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ — ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਕਿਲਾਤ੍ਮਨਃ । ਪृਥਕ੍ਤਾ ਚਾਨ੍ਯਤਾ ਚੇਯਂ ਕੁਤੋ ਨਾਮੇਤਰੋਤ੍ਥਿਤਾ
ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਸਰਵ-ਤਾਕਤਵਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਤੇ ਫਰਕ — ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਨਾਮ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਯੇਨੇਹਾਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੈਵਾਸਦ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਜੋ 'ਜੀਵ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ? ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਜਾਣ; ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਮਨੋਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਃਖਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਮਤਿਰ੍ ਮੇ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਰਾਮ ਮੁਗ੍ਧੇਵ ਤਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ।
ਕਃ ਕਿਲਾਤ੍ਰ ਕੁਤਃ ਖੇਦੋ ਯਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ । ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਹਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਰਭਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ ਤਥਾ
ਇੱਥੇ ਆਖਰ ਹੈ ਕੌਣ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਤੜਫਦੇ ਹਨ? ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਗਧੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਲਈ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਵਿਨਾਸ਼ਾਯੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਡਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਅਨਾਰਤੋਦਯਾਪਾਯਾ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾ ਜਲਧਿष੍ਵ੍ ਇਵ
ਜੋ ਬੁਧੀਹੀਣ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲਈ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੁੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਉਗਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਯਨ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਯ ਪਸ਼ਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸੂਨਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਨਿਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਤੂੰ ਵੇਖ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿੰਨੇ ਜਾਨਵਰ ਕਸਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਅਰ੍ਬੁਦਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਲੋ ਹਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਪਾਜਾਲੇषੁ ਚਾਨ੍ਵਹਮ੍ । ਦਂਸ਼ਾਨਾਂ ਮषਕਾਨਾਂ ਚ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਹਰ ਦਿਨ, ਹਵਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੱਛਰ ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ। ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਪੁਲਿਨ੍ਦੌਘਾ ਵਨੇ ਵਨੇ । ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਟੋਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਜਲੇ ਜਲਚਰਵ੍ਯੂਹਾਤ੍ ਤਨੁਂ ਸ੍ਥੂਲੋ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ । ਗ੍ਰਾਸਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹجوم ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣ ਲਈ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਗृਧ੍ਰਸ਼੍ਯੇਨਾਦਯੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪੂਗਂ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਗਿੱਧ, ਬਾਜ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ ਅਣੁਕਣਕ੍ਸ਼ਾਮਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਖਾਦਤਿ ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾ । ਤਾਂ ਕੋਸ਼ਕਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ਦਂਸ਼ਸ੍ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਚਞ੍ਚਲਃ
ਭੁੱਖੀ ਮੱਖੀ ਛੋਟੇ ਕੀੜੇ ਤੇ ਧੂੜ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭੁੱਖਾ ਜਾਲੀ ਉਹ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਮੱਛਰ ਉਸ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਕਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦਂਸ਼ਂ ਦਰ੍ਦੁਰੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਲਸ੍ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਦਰ੍ਦੁਰਮ੍ । ਸਰ੍ਪਮ੍ ਉਗ੍ਰਖਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਬਭ੍ਰੁਸ਼੍ ਚੈਨਂ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਮੱਛਰ ਨੂੰ ਡੱਡੂ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਗਰ ਨੇਵਲਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੋਹ (ਇਚਨਿਊਮਨ) ਨੇਵਲੇ ਨੂੰ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਭ੍ਰੁਂ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਮਾਰ੍ਜਾਰਂ ਸ਼੍ਵਾ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ । ऋਕ੍ਸ਼ਃ ਕੌਲੇਯਕਂ ਹਨ੍ਤਿ ऋਕ੍ਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਗੋਹ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਕੁੱਤਾ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਰੀਛ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੀਛ ਨੂੰ ਬਾਘ ਨਿਬੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਂਹੋ ऽਭਿਭਵਤਿ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਸ਼ਰਭਸ੍ ਸਿਂਹਮ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਰਭੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਤ੍ਤਮੇਘਵਿਲਙ੍ਘਨੇ
ਬਾਘ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਰਭਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਭਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
ਮੇਘਾ ਵਾਤੈਰ੍ ਵਿਧੂਯਨ੍ਤੇ ਵਾਯਵੋ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ ਜਿਤਾਃ । ਗਿਰਯੋ ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪਿष੍ਟਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਃ ਪਵਿਃ
ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਨ੍ਤੁਤਾਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ਜਰਾਮਰਣਮਾਲਿਤਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸਹਾਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਭਟਕਣਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਤਵੋ ऽਪਿ ਮਹਾਕਾਯਾ ਅਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਧਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰ੍ ਅਙ੍ਗਲਗ੍ਨਾਭਿਰ੍ ਉਪਜੀਵ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਹਿ
ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤਜਙ੍ਗਲਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਂ ਮੋਹਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟੁੱਟਦੀ ਤੇ ਵਿਖੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰਤਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ ਕਕੁਭਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਲਗਾਤਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਲਕੋਸ਼ੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਭਮਕਰਾਦਯਃ । ਭੂਮਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟੌਘਾ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਦਯਃ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀਆਂ, ਬਿਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਮੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ऽਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਿਹਗਾਦਯਃ । ਵਨਵੀਥੀषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮृਗਾਦਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਿਕ੍ਸ਼ਾਯੂਕਾਪਿਪੀਲਕਾਃ । ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਘੁਣਾਜਗਰਜਾਤਯਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜੂ, ਚੀਚੜ, ਚੀਟੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੋਖ, ਅਜਗਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੀਟਭੇਕਘੁਣਾਦਯਃ । ਵਿष੍ਠਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾਕੀਟਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਮੀ, ਡੱਡੂ, ਗੋਖ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਦ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਿਰਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇषੁ ਜਨ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਅਪਚਯੇषੁ ਚ । ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਰੁਣਾਵਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੂਪਰੁਦਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਵਿਗਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।