ਜਨਕਾ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਈ ਹੋਈ ਕਰਤਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਗਾਵ ਦੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਉਗਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਨਕਾ ਨੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ, ਪੂਰੇ ਹੋਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਨਕਾ ਇਕੱਲਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਲ ਭਟਕਣ ਠੰਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕੀ, ਜਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਮਨ, ਤੇਰੀ ਚੰਚਲਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਅਪਤਿ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਦਰੱਖਤ ਸੌਂ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਮਨ, ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਅਣਗਣਤ ਜਟਿਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। "ਸੁੰਦਰ ਮਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਤੋਲ; ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਸਰਾ ਰੱਖ।" ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ, ਮੇਰੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਫੜ, ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਹਿ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜਗਤ ਚਾਹੇ ਅਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਚਾਹੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, "ਮਹਾਨ ਮਨ", ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਹ ਓਲਝ। ਤੇਰਾ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਨਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ; ਅਸਲ ਅਤੇ ਅਸਲ-ਨਾਹ-ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇਕ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਅਸਲ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠੇ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਤੇ ਤੇ ਮਰੇ ਵਿਚ? ਜੇ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਵਸਤੂ ਦੋਵੇਂ ਅਸਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚਲਚਲਾਹਟ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ; ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ। ਜਿਵੇਂ ਟਿੰਡੂਕਾ ਫਲ, ਇਸ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ, "ਭਟਕਿਆ ਮਨ", ਵਿਅਰਥ ਸੜਨ ਨਾ ਦੇ, ਸੁਸਤਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਚਲਤਾ ਛੱਡ, ਅਤੇ ਧੀਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, "ਚਲਾਕ ਮਨ"। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਜਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਸਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਾਫ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜਨਕਾ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਵ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ, ਐਸੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਨਕਾ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਅਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੀ ਵਿਵੇਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੋਣ ਰਾਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਅਸੀਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਝੂਠੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਗ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣ ਲਿਆ—ਅਸੀਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਨਕਾ ਕਦੇ ਨਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਸਦਾ ਸਮਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, "ਮਾਨ-ਦਾਤਾ", ਜਨਕਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪੱਕੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ। ਵਿਦੇਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸਮਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਨਕਾ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਦੇ ਵਿਅਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗਦਾ, ਸਭ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ; ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਤੋਂ, ਨਾਂ ਉਦਾਸ, ਨਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ। ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਦਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਵਿੜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੋਚਦਾ, ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਵਕਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ; ਸਿਰਫ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। "ਕੰਵਲ-ਨੇਤਰ" ਰਾਮਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਪਾ ਲਿਆ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਤਨਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਜਾਂਚ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨ ਤੋਂ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ, ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। "ਰਾਮਾ", ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਚੇ, ਸਿੱਧੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰਪੂਰ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋਅ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖਾ ਜਾਂਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਜੋ ਦੁਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, "ਵਿਅਕਤੀ", ਜਿਵੇਂ ਨਾਵ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ-ਰਹਿਤ ਮੂਰਖ ਨੂੰ, ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖੋਖਲੇ ਬੰਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਹਵਾ ਓਲਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਰਾਮਾ", ਬਿਨਾ ਮਦਦ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਵ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕਾ ਨੇ ਅਡੋਲਤਾ, ਵਿਵੇਕ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ।