ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਕੀ ਮਿਲਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂ? ਜਦੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ, ਅਟੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਲਤ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਭਾਵਣੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੇ; ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਥਿਰ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਅਕਿਰਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਭੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ—even ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਲਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ। ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ: “ਏ ਮਨ, ਤੇਰੀ ਬੇਚੈਨ ਫੈਲਾਵਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਹ ਨੇੜੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸੌਂਖੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭੋਗ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਨ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਸੁੰਦਰ ਮਨ, ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਚਨਾ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਤੱਤ ਵੇਖ; ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਹੀ ਆਸਰਾ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਆਸਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ; ਨਾ ਛੱਡ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਸ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਚਾਹੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੁਕ ਜਾਵੇ, ਏ ਉੱਚ-ਚੇਤਨ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਂ ਜੋੜ। ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਰਤਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਨਾਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ (ਸੰਸਾਰ) ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਨਾਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ੈ ਦੋਵੇਂ ਅਸਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਰਗਾ ਚਲਾਓ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਆ; ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ। ਜਿਵੇਂ ਟਿੰਡੂਕਾ ਫਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੋਹ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਅਜਾਣਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੱਡ, ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਏ ਚਤੁਰ ਮਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਭੀ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਚੰਬੜਦੇ; ਉਹ ਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਅਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਪਨੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਅਨੰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਝੂਠੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਜਾਣਦੇ—ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖੀ; ਸਦਾ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਨਕ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਵਿਦੇਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਚਿੰਤਿਤ। ਉਹ ਨਾ ਕਦੇ ਉੱਗਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਡੁੱਬਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼। ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ।