ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਰੁਣਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਤੰਭ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਠਾਠ ਨਾਲ ਝਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਠੋ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਜ-ਕਰਤਬ ਨਿਭਾਓ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੇ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ। ਰਾਣੀ ਲਈ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪੰਡਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭੰਬੀਅਾਂ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕੁੰਵਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਹੋਵੇ। ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਛਤਰੀਆਂ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੱਖੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਛਤਰੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ-ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਦੱਖਣੀ-ਦਾਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪੱਖੇ ਹਿਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ-ਭਵਨ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਠੰਢਾ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਉਠੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ; ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਓ। ਵਡੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਜੀਬ ਸੁਭਾਵ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਇੱਕੱਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਹ ਆਧਾਰਹੀਣ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ; ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾਂਗਾ।” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਮਨ, ਦੁਬਾਰਾ-ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਚਤੁਰਾਈ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ। ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਟ ਕੇ ਵੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਲਗਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਅਸਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਵੈ-ਭਾਵਿਕ ਹੈ—ਉਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ ਲੱਭ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹੇ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਦਸ਼ਾ ਦੇ ਆਦਰ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਲੈਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਦਮ ਕਰਾਂ? ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੋੜਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ? ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਚਾਹੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਸਥਿਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਕੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਜੋ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਰਹੇ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਲ-ਹੀਣ, ਵਜੂਦ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਕਰਮ ਠੀਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਲਤ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ, ਜੋ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਲ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ।” “ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਠੇ; ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਥਿਰ, ਇੱਛਾ-ਹੀਣ, ਸਮ, ਤੇ ਅਸਕਤੀ-ਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤੇ ਭੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਪੀੜਾ-ਹੀਣ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇਪਣ ਤੇ ਅਪੱਕੇਪਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ, ਬਿਨਾ ਲਗਨ ਦੇ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਰ ਦਿਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੋਣ। ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕੱਲਾ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਤਾਇਆ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕ-ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਮੁਕਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਮਨ, ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ-ਭਰੀ ਵਾਧੂਤਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਹੀ, ਪਿਆਰੇ, ਅਸਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸਵਿਕਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਧਾਰ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਸੌ-ਸ਼ਾਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੰਤਹੀਣ ਜਟਿਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾ।” “ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਛਣ-ਭਣ ਕਰ; ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਕੁਝ ਅਸਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰ। ਇਸ ਦੀ ਲਗਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈ; ਛੱਡ ਨਾ ਦੇ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।