ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ। ਇਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਠੰਡੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਰਾਗੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ; ਪੱਖੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨੱਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਿਕੀਆਂ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਸੁਖਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਧਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ, ਵਾਂਗ ਬਾਂਦਰ, ਸਾਰੇ ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ, ਬੁਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ, ਚੰਦੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਚੰਦਨੀ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਖਿੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਦੀ ਸਾਹ ਆਈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਬੋਲ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜੀ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਰੋਕ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਗਹਿਰੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਚੜ੍ਹਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਦੀ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਰਤੱਵ ਹੈ, ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਚਲੋ, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਉਠ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ—ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ—ਸੁਚਜਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨਾਲ ਉਠੇ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਵੀ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੋਂ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਉਠੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਉਠੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛੂਹੀਆਂ। ਉਹ ਉਠੀ, ਆਪਣੇ ਕੰਨ-ਗਹਣੇ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਹੱਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰਾਜ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਗੜ ਕੇ, ਲਾਲੀ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਘਲੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਝੜ ਗਿਆ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਮੋੜਾ ਚਮਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਵਲਕ-ਸਮਾਨ ਬਾਂਹ ਚੌਰੀ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ਼ੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਪੰਡੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਝੂਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਿਸਕ ਦੀ ਧੁੰਦ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਲਾਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਲਕਟਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੰਚਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਲ-ਪੋਖਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੈਜਬੀਆਂ ਸੁਰੀਲੇ ਤਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਬਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਠੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਲੋੜਵਾਂ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਰਾਜ-ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਚਲੇ। ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ, ਆਕਾਸ਼-ਵਾਸੀ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ, ਸ਼ਹਿਰ-ਵਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਸਵੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ 'ਤੇ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਘਰ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਵਸਿਸ਼ਠ, ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣ-ਵਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਦੀ ਨਿਬਾ ਲਈ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ।