ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਣੇ ਨੂੰ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤਾਮਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਤਵਿਕ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਘਵ, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਓਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯਤਨ ਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ, ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਯਤਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਟੱਲ ਹੌਸਲਾ, ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਵੀ ਲਕੜੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ। ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਚਤਮ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੋਵੇਂ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਤਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ-ਰਹਿਤ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਣ। ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਤੇ ਤਾਕਤ ਥਮ ਗਈ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਪੱਖੇ, ਮੂਕ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਥਿਰ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਨੱਕ ਕੋਲ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਮਨਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਰਾਮਾ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਪਏ, ਹਨੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਘਣਘੋਰ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਜੀਤਾ-ਜਾਗਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਸਨ। ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਨ ਚੰਦਨੀ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਉਸੇ ਪਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਾਂ ਨੇ ਚੈਨ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਰੋਕ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਰਿਹਾ, ਸਭ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਤੇਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੱਲ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਅਜੇ ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏਆਂ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਆਓ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਉੱਠ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ—ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ—ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨਾਲ ਉੱਠੇ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਵੀ ਉੱਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਠੇ, ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਵੀ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛੁਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇੱਕ ਰਾਣੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਬਾਲੀ ਉੱਤੇ ਭੌਰੇ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਚੀਰਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਢਲਕਿਆ, ਭੌਰੇ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉੱਚਾ ਮਕੁਟ ਚਮਕਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹ ਚਮਰੇ ਦਾ ਪੱਖਾ ਹਵਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਚ্ছে ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਗਣ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਸਕ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਾਫ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚੰਚਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਲ-ਪੁਖਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਬਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਠੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜ, ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਹੋਈ।