ਇਕ ਵਾਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ 'ਮੇਰਾ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', 'ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੈ' ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਘਵ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖ। ਬਾਹਰੋਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਹੀਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹੁ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਤਵਿਕ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੀ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਿਰਤੀਾਂ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਥਿਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨ ਪਿਛਲੇ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੀਣੀ ਨੂੰ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਾਮਸਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਸਾਤਵਿਕ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਦੇ ਰਤਨ ਵਿਚ ਥਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।" ਉੱਚ ਗੁਣ, ਯਤਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ, ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਗੁਣ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। "ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਹਿੰਮਤ, ਉੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜਾ ਲਕੜੀ ਨਹੀਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ?" ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ; ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। "ਹੇ ਰਾਮ, ਭਵਿਖ ਵਿਚ, ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਚ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ, ਗੁਣਵਾਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਸਹਾਰਾ ਅਧਿਆਇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਣੋ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ-ਰਹਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ। ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਮਿੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋਣ। ਹੱਥ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ; ਪੰਖੇ, ਨਿਰਵਾਦ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਠੰਢੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਾਂ ਨੱਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੁਖਮ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਮਨਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਸਵੇਰੇ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਅੰਧਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚਲਾਕ ਸੀ, ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਚਿਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨਤਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਖਿੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਦ ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਸੁਖ-ਚਾਹ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ, ਸਾਧੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਕਿਲ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਰੋਕ ਲਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ ਗੂੜ੍ਹ ਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਏ? ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਮਧਿਆਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸ਼ੋਰ ਠੰਢਾ ਹੋਇਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਭ ਘਟਨਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਮਧਿਆਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਕਰਤਬ ਹੈ; ਆਓ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਲੋਕ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਉਠ ਕੇ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰੀਤ-ਕਰਮ—ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ—ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦਸ਼ਰਥ ਸਮੇਤ ਉਠੇ, ਅਤੇ ਸਭਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਠਣ ਵਾਂਗ, ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਉਠੇ, ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਉਠ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਢੇ ਵਾਂਗ, ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛੂਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।