ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਨਮ-ਮਰਣ ਦੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਸ਼ੁਧ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਮਾ। ਇਥੇ, ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਹੋਏ, ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਤੇ ਦੂਜੇ, ਜਿਹੜੇ ਗੂੰਗੇ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਤਮਸਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਰਾਮਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਵਾਲਾ ਹੀ ਇਥੇ ਇਸ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਚੰਦਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਕਦੇ ਥਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਮੁਰਝਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੁੰਵਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੋਹਣੇ; ਹਾਲਾਤ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਨਰਮ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਸੁਖੀ, ਨਰਮ ਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਥੇ, ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਉਤ्थਾਨ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਨਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਇਕੱਲੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਭਾਵਤਾ—ਉਸ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਗਲਤ ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ ਲਈ। "ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀ ਹੈ?"—ਇਹ ਸਵਾਲ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਗਲਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਕੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ; ਤੇ ਮੌਤ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਠੰਡਾ-ਚਿੱਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਸਰੀਰ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੱਚ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀ-ਮਾਸ, ਲਹੂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਆਪਣੀ ਝਿਲੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੱਚ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਸਰਬ-ਪੋਸ਼ਕ, ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਚ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਇਕ ਧਾਗੇ ਤੇ ਲੜੇ ਹੋਏ। ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਕੀੜੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਟਕੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਕੜਵਾ ਹੋਣਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ; ਜਦ ਤਜਰਬਾ ਇਕੋ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਕ ਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ, ਕੌਣ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ "ਇਹ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ"—ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਜੋ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਟ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ, ਨਾ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਚਲ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਭਟਕਣਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਮੰਨੋ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਇਹ ਝੂਠ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ। ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹੋ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸੋਚਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਿਚਾਰ ਦੁਖ-ਨਾਸਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਲਾਂ ਵਸੰਤ ਵਿਚ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਗੇ, ਵੈਰਾਗੀ, ਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ, ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਾਤਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਚੰਗੇ, ਸਥਿਰ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਜਸ ਤੇ ਸੱਤਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ। ਹੁਣ, ਸੰਸਾਰ-ਜਲਨ ਵਿਚ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਤੁਸੀਂ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ। ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਓ—ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰਕ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਰ ਲਓ, ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗਾ ਮਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।