ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਗਮਗਾਹਟ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਖੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੁੰਡ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀ ਛੱਤ ਹਾਸੀਏ ਉੱਤੇ ਪੀਲੇ ਘਾਹ ਵਰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਭੱਛ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਜਗਮਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪੇ ਹੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਗਮਗ ਕੁੰਡਲਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਕ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਵੇਖ ਲਿਆ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਇਹੀ ਢੰਗ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਲੋਕ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਦੀਆਂ ਜਗਾਹਾਂ, ਪਹਾੜ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ; ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਜੀਵ ਫਿਰ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਲਈ ਸੀਮਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ-ਰਚਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਹਾਨਾਂ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜਹਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਥਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਬੁਢਾਪਾ, ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਕਾਮ, ਵੈਰ, ਡਰ ਨਾਲ ਭੇਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨਾਂ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਿਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਰਮ, ਚਾਹੇ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀਅਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਭਾਗ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਬੀਜੀ ਗਈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਮਨ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ, ਇਕ ਅਚੰਭਤ ਵਿਅਪਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਰਚਨਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੰਦ੍ਰਾਂ, ਉਪਿੰਦ੍ਰਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਾਤਾਲ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁੰਘਰੇ ਰਸਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਜਾਲ ਮੈਂ ਫੈਲਾਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਰਚਣ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਯਾਤਰੀ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਲਕੀਅਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਬੇਅਰਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਥਮ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਗਾਵ, ਵੈਰ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਫਿਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਥੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ, ਪੁਰਾਣ, ਆਦਿ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਅਪਨੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਚਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਪ ਹੈ, ਨਾ ਦੂਜਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੁਕਤ ਹੋਏ, ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਸਿਰਫ ਯਾਦਵਸ਼, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ, ਕੋਈ ਜਗਾਉਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਹੈ—ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਸਤੋਗੁਣੀ ਜਨਮ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾ।