ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਚ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਸ਼ਵੰਤ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਰੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕੀ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਛੱਡਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੈ, ਸੁਖ ਵੀ; ਆਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਾਂ, ਉਪਰ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵੀ, ਉੱਥੇ ਵੀ; ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ। ਸਚਮੁਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੁਣਾ? ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਵਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ; ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ—ਸਚਮੁਚ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਖੇ ਵਿਆਪਕ। ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸਮੂਹਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸੂਚਿਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਾ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਚ ਨੇ ਫਿਰ ਓਮ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਘੰਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ। ਪਰ, ਓਮ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੇ ਨਰਮ ਅੰਗ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਉੱਚੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਾਰੇ ਸੁਖਮ ਦਾਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਸ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਕਚ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਢਿੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਕਚ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਟੱਲ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਚਾਹੀਏ? ਭਲੇ ਲੋਕ, ਉਹ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰੁਚੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ, ਅਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ, ਨਸ਼ਵੰਤ, ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਹੀ ਲਾਇਕ ਹਨ। ਇਹਾਂ ਕੇਸ਼, ਇਹਾਂ ਲਹੂ—ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਕੁੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਟੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਮਾਸ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ, ਉਪਰ ਅਸਮਾਨ—ਇੱਥੇ ਨਵਾਂ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖ ਦੇਵੇ? ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰਮ ਲਈ ਹੀ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਖਿਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮੰਗਲਮਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਕਾਲੀ ਰਾਖ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਥੰਭ ਸਕਦੀ, ਇਹ ਸਚ ਦੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਥੰਭਦੇ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਚਿਪਕਣ ਦਾ ਕੀ ਲੋਜਿਕ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਅਗਿਆਨੀ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਅਸਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਖਪੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੱਤ ਵਾਂਗ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਗੈਰ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ, ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮ ਦੇ ਮਨ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਕੰਧ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਪ ਵੀ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਕਿਵੇਂ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਠੋਸਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ, ਜਣਮ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਮਨ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅੱਗ ਦੇ ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਪੀਲੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ, ਸੂਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਧਾਰਦਾ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ, ਪੂਰੇ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਚਮਕਦੇ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕਣ ਸੁੰਦਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ; ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਹਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਵੰਡ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਚ ਦੀ ਅਤਮ-ਵਿਸ਼ਵ-ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ-ਦੀ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।