ਰਾਮਾ ਜੀ, ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਦਸ਼ੂਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਓਗੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਓ ਕਿ “ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ,” ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜੋੜਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੋਵੇ? ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਠੀਕ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਕਰਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਾਲ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਕਰਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜੋ। ਸਵੈ-ਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਜੜ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਰਤਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਯੋਗਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯੋਗਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਕਰਤਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਪਤ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਜੋ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਅਨੰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਰਨਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਫੇਂਨਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਵੈ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੋਹ ਦਾ ਜੋੜ ਨਾ ਸਥਿਰ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਫੇਂਨੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਵੰਡਰ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁੰਘਰਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਜਾਂ ਧੂੜੀ-ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ। ਜੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂਚ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜੀਵ ਅਚਾਨਕ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਤਾਪ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰਕ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੇ ਮੋਹ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣੋ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਖੇਡੋ। ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਨੇ ਅਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਨਾ ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਰਕ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਸਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਣਕਾ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸਿਰਫ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅਕਰਤਾ ਦੋਵੇਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਕਰਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ, ਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਕ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ: ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅਕਰਤਾ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਝੋ, ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸਚਯ ਇਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਅਕਰਤਾ ਹਾਂ,” ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੰਮ ਯੋਗਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ “ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਅਕਰਤਾ ਹਾਂ” ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਫੀਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਕਿ “ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,” ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਚਾਹਵੇ ਜਾਂ ਛੱਡੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਅਕਰਤਾ ਹਾਂ”; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਪਰਮ ਸਮਤਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕਿ “ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹਾਂ” ਦੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕੋ, ਮਹਾਨ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣੋ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਯਿਕ ਸੰਸਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਰੁਚੀ ਜਾਂ ਵਿਰੁਚੀ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।