ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ! ਉਹ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਚੁਪਚਾਪ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਚਲੋ, ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ," ਤੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਤਮਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਤੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਨਾਸ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ," ਤੇ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਫੌਰਨ ਉੱਠਦਾ, ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਆਹ ਕਰਦਾ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਹਾਂ," ਤੇ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਂਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਘੁੰਮਦਾ, ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ, ਕੰਬਦਾ, ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੀਵ, ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਫਿਰ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਕਦੰਬ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਵਾਲਾ? ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਬੋਲ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੇ ਹੋਣ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਸਕੇਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬਣਾਵਟ, ਜੋ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵੇਖਾਈ ਹੈ। ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ। ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਉਸੇ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੀਚਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ, ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਤੇ ਲੜੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਚਮਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖੇਡਦੇ ਪਹਾੜਾਂ—ਸਹਯ, ਮੰਦਰ, ਮੇਰੂ—ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਠੰਢੀ ਤੇ ਗਰਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦੀਵੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਰਿਆ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ; ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਤਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਦੁੱਧ ਆਦਿਕ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਰਤਨ, ਮਣਕਾਂ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ, ਜਲ-ਅੱਗ, ਕਮਲ ਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਤੇਜ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ-ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਜਗਤ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਲਈ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਸਰੀਰ-ਕਵਚ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਕੁਝ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੱਪ, ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਸ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਸਾਫ ਤੇ ਕੁਝ ਗੰਦੇ। ਕੁਝ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਵਚ ਚਮਕਦਾਰੇ, ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ—ਕਾਨ, ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ—ਤੇ ਸਦੀਵ ਚਲਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਇਹ ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹਾਂ—ਕਾਨ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਜੀਭ—ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਡੈਵ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਡੈਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੋਦਾਮ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀ, ਹੰਭ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ—ਇੰਝ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਇੰਝ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋ ਅਜੇ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਲਪਿਤ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਪਨਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚਲਦੇ ਨਾ ਰਹਿਣਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਡੈਵ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਦੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸੱਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਵਿਅਰਥ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਖੁੰਭ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ ਤੜਪਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ, ਉੱਚੀ گردن ਕਰਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਮਿਠਾਸ ਵਾਲੀ ਬੂੰਦ ਚੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਲਗਨ ਵਾਲਾ; ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ—ਮੂਰਖ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਕਲਪਨਾ ਉਠਦੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰ।