ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਵਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਗ ਵੀ ਮਿਟ ਗਏ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਤ ਉੱਤੇ, ਉਹਨੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ, ਕਪੜਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਨੀਲੀ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—"ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਇਸ ਬੇਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ, ਪੂਰਨ-ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੋਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖੇ, "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ-ਦੇਵੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਰਸ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਦੀ ਤੇਰਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਲ-ਦੇਵੀਆਂ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ, ਗੂੰਜਦੇ ਭੌਰਿਆਂ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ—ਕੁਝ ਮਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਬੱਚਿਆਂ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਸੰਤਾਨ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਟਵ੍ਰੱਖ਼ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਸੰਤਾਨ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸਮਝੀ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ, ਪਤਲੀ ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਇੱਛਾ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਛਾਂ ਰਹੇਗੀ; ਉਹ ਅਜਾਣਾ ਤੇ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਿਣਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਈ, ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਨਗੋ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਕੋਲ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਪੂਜਨੀਯ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ?" ਉਸਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ; ਇਹ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਮਾਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਪਿਤਾ ਕੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਰੁਣ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ—ਜੋ ਦੇਖੀਆਂ ਤੇ ਕਲਪਤ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ-ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਠੰਡੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੂਲ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਮੋਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਖੁਦ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਦਾਸ਼ੂਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧੁਰ ਤੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਭੌਰਾ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੈ—ਸ੍ਵੋਥਾ ਨਾਮ ਦਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਣੀ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਪਰਾਲੇ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤਾਕਤਵਾਨ, ਹਥਿਆਰ, ਅਸਤਰ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਕੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਹਰਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਉਜਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਖੇਡ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਉੱਚ, ਨੀਵੇਂ ਤੇ ਮੱਧਮ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।