ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਣਾਂ 'ਚ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੁੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਜੈਠਾ ਪਿਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਲਾਂ, ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਥਾਂ ਮੂਲ ਹੋਵੇ। ਇਸ 'ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਨ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਓਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਸੀ, ਘੋਸਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਜੀਵੰਤ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਝਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੀਤਲ, ਤਿਤਰ, ਤੋਤੇ, ਕੋਕਿਲ ਅਤੇ ਸਤਭੰਨੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਹੇਠਾਂ ਓਟ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਖੋਹ ਸੁਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਹੋਣ। ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਸੁਗੰਧੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ 'ਚ ਘਿਰਿਆ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਠਾਂ ਨੇ ਰਗੜਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਚਲਾਹਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬੇਲਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਸਤ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਭੰਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਰੋਂ ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ। ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਰਖ਼ਤ, ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਕਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਘਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਚਮਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਤਨ-ਮੁਕੁਟ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਆਕਾਸ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਦੂਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ; ਫਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਮੰਡਪ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦਾ ਸਤੰਭ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗਦੇ ਕਾਮਨਾ-ਵૃਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਓਪਰੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਂਦਰ ਦਾ ਮਨ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੂਲੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਨੀਲੇ-ਹਰੇ ਘਾਹ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਤਲੇ ਅੰਗ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜੇ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੁੱਲਦੇ ਕਮਲ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਮੂੰਹ ਬਣੀਆਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਰੁਣਕ ਪਾਜੇ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕੁਟ, ਧਰਤੀ ਪੈਰ, ਜੰਗਲ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲ, ਜੰਗਲਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਮੁੰਦਰੀਆਂ। ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ। ਨਵੇਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਠੰਡੀ ਚਮਕ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਵਸੰਤ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੋਤੇ ਕੱਪੜੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਚੰਦਨੀ ਵਰਗਾ ਚੰਦਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇਖੀਆਂ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਉਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ "ਕਦੰਬ ਦਾਸੂਰ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਾਇਕ ਸੀ। ਉਥੇ, ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਮਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ। ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਲਵਾਨੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।