ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਸ਼ੂਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਸ਼ੂਰਾ ਕਿਉਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ? ਤੇ ਉਹ ਕਦੰਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ?" ਦਸ਼ੂਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰਲੋਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿੱਖੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਜ্ঞানਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸ਼ਰਲੋਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਲੋਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ੂਰਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਲਾਰੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਕਰੁਣ ਰੋਣ ਲੱਗਾ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਜੰਗਲ ਦੀ ਇਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇੰਝ ਹੀ ਹਨ; ਜੀਵਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ: ਜਨਮ, ਜੀਵਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸੈਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਕੇ, "ਉਹ ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ," ਦਸ਼ੂਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਂਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਜ ਤੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਠਿਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਨਿਰਣੈ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ, ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ—ਜੋ ਜਣਿਆ ਤੇ ਅਣਜਣਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੋਵੇ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤਪस्या ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸ ਸਕਾਂ।" ਇੰਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭੜਕਦੀ ਯਜਨ ਅੱਗ ਜਗਾਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਲੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੋਲ ਉਠੇ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਰਾਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।" ਇੰਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੱਤ-ਜੋਤੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਸੁਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, "ਹੇ ਮਹਾਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਡੱਬੇ ਤੋਂ ਲੈਦਾ ਹੈ।" ਜਦ ਅੱਗ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਜਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ, ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਦਰਖ਼ਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ, ਸਿਖੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਓਟ ਹੈ—ਕਿਹਾ, "ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਨੌਜਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਖਿੜਾ ਹੋਇਆ ਸਫ਼ੈਦ ਕਮਲ, ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਥੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਕੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ— ਦਰਖ਼ਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹੋਏ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੌਂਕਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ, ਤੇ ਭੰਬੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮੂੰਹਾਂ, ਭੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਣਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਡਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਣ, ਵਣ-ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦਾ ਸੀ। ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਫੈਦ ਚੌਰੀਆਂ, ਉਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੋਦੀਆਂ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਲ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੁਲਾਹਟ, ਜੀਵਜੀਵ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ, ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਲਾਲ ਡੰਡੀਆਂ ਤੇ ਭੰਬੀ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਚੰਚਲ ਪਰਾਗ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਫੁੱਲ-ਗੁੱਝਾ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ੂਰਾ ਦੀ ਤਪस्या ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ, ਜੰਗਲ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼—all ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ।