ਹੇ ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬਣਾਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਸਤਾਰਤ ਹੋਏ ਜਗਤ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂ, ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਛੋਟੀਆਂ, ਛਲਕਪਟੀਆਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ। ਜੋ ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਦ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਧਨ ਲਈ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਦੋਂ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਡੋਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ। ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਨਿਰਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਵਾਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਰਾਮਾ ਇਉਂ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਨ੍ਹਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਉੱਚੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਕਦੇ ਅਕਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਜਸੀ-ਸਤਵੀਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕਿਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਤੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ; ਇਸ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁਗ, ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਮ ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਨੋਖੇ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅੰਤਹੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣਗੇ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪਤੀਆਂ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਘਣੇ, ਅਟੱਲ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ, ਕੁਝ ਦੂਜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ; ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸਾਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਾਂ ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਹਿਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਤਾਂ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਕੀੜੇ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਇਹ ਲੜੀ ਐਸੇ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਲੜੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਗੁਜ਼ਰਦੇ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਾਸ ਉਖੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਿਆ ਬਚਨ ਉਪਜਦਾ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤੇ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜੇ ਜਾਂ ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ; ਇਉਂ ਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਹਾਨ, ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ। ਇਹ ਜੜ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸ਼ੇਵਾਲਾ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੇ ਹਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।