ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ "ਮੈਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ," ਉਹ ਫਿਰ ਮੋਹ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸੁੱਚੇ ਮੱਧਯ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿ, ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਸੰਗ ਰਹਿ। ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਕਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਭਿੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਤਿਆਗ—ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਕਦੇ ਮੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਆਦਿਕ ਕਰਣ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਣ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗੌਣ ਹਨ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਸਲ ਨਾ-ਥਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ "ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ" ਸੋਚ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ; ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿ, ਕਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਜੇ ਤੇਰੀ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੇ ਉਹ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਖਸ਼ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ—not ਜਿਵੇਂ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੀਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦੀ ਤੂੰ ਪਾਲਣਾ ਕਰ—not ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਛੋਟੇ ਦਿਲ ਦੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਚਤ ਅਤੇ ਨੀਚਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਚੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜੋ ਤੱਤ-ਦਰਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤਾਕਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੇ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਵੀ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਵੱਸ, ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੁਆਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਰਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਠੰਡਕ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੱਸ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੁੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਮਾ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਠੰਡਕ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਸੁੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਉੱਚੇ, ਅਸੰਗ, ਦਇਆਲੁ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਕਲਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਜਸ-ਸਤਵ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਤੂੰ ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸ। ਕਿਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕਿਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਕਿਤੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ; ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਇਹ ਅਚੰਭੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ? ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗ, ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਮ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰਾਏਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਵੀ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਣੰਤ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਆਦਿਕ—ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਦੇ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਨੇਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤਿੰਨ-ਨੇਤ੍ਰੀ। ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਘਣੇ, ਅਪਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਦੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ; ਕੁਝ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲਦੇ-ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ। ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਠਦੇ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮਿਰਾਜ, ਜਾਂ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਤਾਂ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।