ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਾਹੇ ਅਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ, ਅਧੂਰੇ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਰਾਮਾ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਅਣ-ਹੋਣ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ, ਅੰਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਅਸਲ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਬਣੋ; ਇੱਥੇ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਉਸ ਵੱਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਨਾ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਵੋ ਕਿ "ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ," ਤੇ ਨਾ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ "ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਵੱਧ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਿਆ ਕਿ ਜੇ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਣ-ਸਾਥੀ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਥੋੜ੍ਹੀ देर ਲਈ ਦਿਖੀ ਤੇ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਸ ਤੇ ਰੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੈਲੀ, ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਿਰਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਣ-ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਦੋਂ ਧਨ ਤੇ ਜੀਵਣ-ਸਾਥੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ, ਦੁਖ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੋਹ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਇੱਥੇ ਸੰਤੋਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਸੁਖ-ਵਸਤੂਆਂ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਦੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ-ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੈਰਾਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮਾ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਚਿਆ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਤੇ ਜੋ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਖ-ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਅਸਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰਕ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਸਵ-ਰੂਪ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੀਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ ਜਾਓ। ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਇਸ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਉਹ ਠੀਕ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਨ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਇਹ ਡਿਠੀ ਹੈ ਕਿ "ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ," ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮੁਕ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਰਵ-ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਝ 'ਮੈਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਣ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮਧਿਆਸਥਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ; ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜੋ, ਨਾ ਛੱਡੋ, ਚਾਹੇ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ। ਰਾਮਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਆਪਕ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ; ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜੋ ਨਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਨਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਭਿਗੋ ਸਕਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਆਦਿ ਕਰਨ ਦਿਓ ਜਾਂ ਨਾ ਦਿਓ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੂਜੀਆਂ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਸਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ, ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁਬਣ ਦਿਓ; ਡੁਬਿਆ ਨਾ ਰਹੋ, ਕਰਮ ਕਰੋ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮਾ, ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਨੁਸਾਰ। ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਵੋ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇ ਅਟੱਲਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਵ-ਰੂਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਮੇਂ, ਰਾਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਓ—ਭਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਪਣਾਓ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਛਲ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਸੁਖ-ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਦੇ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਤਾਕਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅਡੋਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ। ਸਪਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਅਸਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਿਧੀ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। ਆਪਣੇ ਸਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਵਾਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਠੰਡਕ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਜੀਓ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ।