ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੰਧਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਏਕਤਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਰਹਿਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਰੰਗ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਰੰਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਯੋਗਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਰਤਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਅਧੂਰੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਛਣਭੰਗੂਰ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਮਨ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭਾਗ ਵੀ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਗਲਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵਸਤੂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ,' ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਲਹਿਰ ਵੱਖਰੀ,' ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਅਕਤਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ,' ਤਾਂ ਏਕਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੰਤਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਰੂਪਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਤਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਵੇਖੋ। ਜਿਵੇਂ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਗਿਆਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਧਯ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਸ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਵਾ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧੂੜ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਹ ਧੁੰਦ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੰਦਤਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕੰਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿਤ ਦਾ ਕੀਚੜ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਓਥੇ ਮਿੱਥਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਹ ਦੀ ਧੁੰਦ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੰਦਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਨੌਂ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੁਣ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀਆਂ; ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡ ਹੁਣ ਉੱਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਗੁਫ਼ਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਮਹਾਨ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੋਹ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘੱਟਾ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਇਕਾਂਤਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਸ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ। ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਫੁੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨੀ। ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਉਪਜ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਉੱਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਦਿਲ ਦਾ ਝੀਲ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਣਤਾ ਵਾਲੀ ਭੌਂਰੀ, ਜੋ ਮੈਲੀਆਂ ਤੇ ਚੰਜਲ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਸ ਰਹਿਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੰਸਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ-ਨਗਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਆਤਮ-ਜੋਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਚੰਜਲਤਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਡਰ ਰਹਿਤ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਪਤ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਣਮਾਨਵੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜਵੇਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਦਲ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਸਿਰਫ਼ 'ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ' ਵਰਗੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਇਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਚੇਤਨਾ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਾਣਨ ਤੇ ਨਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।