ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਉਸ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਹਰ ਮਿਲੇ ਸਵਾਦਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕੀ ਲੱਭੇ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਇੱਕ-ਨੁਕਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ—"ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ"—ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦਾਮਾ ਆਦਿ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਤਬ ਉਥੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਛਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਬਰ, ਜਿਸਦੀ ਫੌਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿਆ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਉਹ ਦਾਮਾ ਆਦਿ ਦੈਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਝੂਠਾ ਅਸਲ ਸਮਝ ਆਇਆ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਝੂਠਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੈਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਫੜਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬਲੇ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੈਤ ਸਭ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਨੁਕਤੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਭੀਮਾ, ਭਾਸਾ, ਤੇ ਦ੍ਰੁਟਾ ਸਨ; ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੇ, ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਦੈਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ, ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰ ਲੜਦੇ; ਪਰ ਵਿਵੇਕ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ" ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾ ਉਠਦੀ, ਤਦੋਂ "ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?" ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਉਹ ਝੂਠਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ "ਇਹ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। "ਮੈਂ" ਜਾਂ "ਹੋਰ" ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਬੁੜ੍ਹਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ, ਪ੍ਰਬੁਧ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ— ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਟੁੱਟ, ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ— ਉਹ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ— ਉਹ ਉੱਚੀ ਦੇਵ-ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੜਕਦੇ, ਜਲਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ, ਖਾ ਲਿਆ, ਜਖਮੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧਨ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਜਲਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਦੇਵ-ਫੌਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵ-ਗਣ ਦੁਆਸਪ milk ocean 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਧਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੁੱਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਵਾਨ ਉਠ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਲ ਕਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਲਟ ਪਏ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ, ਰਥ, ਆਦਿ ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਲੋਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਖਤਰਨਾਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਬੁਝੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ, ਬੁਝੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਵੇਕ ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਲਿਆ। ਸਚ ਦੀ ਸਹੀ ਪਹਚਾਣ ਨਾਲ, ਸੰਸਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਸੰਸਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਆ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ। "ਸੰਸਕਾਰ" ਤੇ "ਮਨ" ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਸਚ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਨ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਕਦੇ ਘੜੇ, ਕਦੇ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ, ਆਖਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਭੂਤ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ, ਚਮਕਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਡਰਾਉਣੇ, ਚਮਕਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਵੋ; ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਕਮਲ-ਜਨਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।