ਸੁਣੋ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ “ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ” ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਜੀਵ “ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ” ਵਾਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਰੂਪ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਲੈ ਲਈਏ, ਪਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਨਹੀਂ, ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਤੀਜਾ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਇਹ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਖ-ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਦੱਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਜੁਗਤਿਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੰਸਾਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਅਹੰਕਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਮੋਟਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਜੁਗਤਿਵਾਨ, ਜਿਸ ਜੀਵ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗ ਦੇ ਰੋਗ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਰਸ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ”—ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਧ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਸ਼ੰਬਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦਾਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਛਿੰਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਬਰਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਛਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਬਣਾਈ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—“ਦਾਮਾ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਅਸਲ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਲ ਸੀ।” ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੈਤ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਰਮ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਦੈਤ-ਸਰਦਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਰਾਗ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਲੇ ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਭੀਮ, ਭਾਸਾ, ਤੇ ਦ੍ਰੁਟ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘਾਹ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦੈਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ “ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ” ਵਾਲੀ ਆੰਤਰੀਕ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ “ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?” ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ “ਇਹ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ। ਇਹ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। “ਮੈਂ” ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸੰਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤੇ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸਮਝਦੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ, ਖਤਮ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਪੱਤੀ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਲਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਫੌਜ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਉਸ ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਾਇਕ ਵਾਂਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨਦੀ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ ਉੱਠ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰਾ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖਾਨਦਾਨ ਉਲਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਲ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸ਼ੰਬਰਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਖਤਰਨਾਕ ਜੰਗ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੁਝੇ ਦੀਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਬੁਝਦੇ ਹੋਏ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ।