ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਚਟਕਣ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਟੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਦ ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਤਦ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰਿਕ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਭੂਤ ਨੱਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭੂਤ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ, ਨਾ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ, ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਇਹ ਤਾਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ, ਜੋ ਯਤਨ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧਨ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਹੈ', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚੇਂ, 'ਇਹ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਚਮਕ ਝੂਠੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ?', ਤਾਂ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝੇਂ, 'ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਚ', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਜਦ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਜਗਤ' ਦੇ ਭਾਵ ਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਤਾ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਕੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ; ਦੋ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਛੱਡਣ ਜੋਗ ਹੈ—ਸੁਣ, ਮੈਂ ਸਮਝਾਂਦਾ ਹਾਂ। 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ'—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਅਹੰਕਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ। 'ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਕੇਸ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ'—ਇਹ ਦੂਜਾ ਉੱਚਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਵਿਚ ਇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕੇਵਲ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ। 'ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਾਂ'—ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਹੰਕਾਰ ਸੰਸਾਰੀ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦ-ਕੁਝ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਧੰਨਵਾਦੀ। ਜੋ ਸੰਸਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ'—ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅਹੰਕਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਮੰਨ ਲਏ ਜਾਣ, ਸੰਸਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਤੀਜਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਔਖੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਤੀਜਾ ਸੰਸਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਤੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਛਲੇ ਦੱਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਔਖਾ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਕਿ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਸਰੀਰ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਇਹ ਮਾੜਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਮੋਟਾ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਸ ਜੀਵ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲੇ ਸੁਆਦ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਦ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਿਰਫ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ, 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ', ਤੇ ਇਹ ਭਾਵ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ੰਭਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਦਾਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਸ਼ੰਭਰਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਦੈਤ ਕੁਝ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ, 'ਉਹ ਦੈਤ, ਦਾਮਾ ਆਦਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਅਸਲ ਮੰਨ ਲਿਆ; ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਹੰਕਾਰ ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੈਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇ ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵਸਾਉਣਗੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।