ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ—"ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੀ ਅਸਤੀਤਵ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਮ ਜੀਵ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕਾਲ ਵੀ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਅੰਤਹੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਾਂ? ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਅਣਜਾਣ, ਅਲੋਕਿਕ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤਾਕਤ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨ ਤਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਹੈ, ਨ ਕਦੇ ਵੇਖੀ, ਨ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਕਤ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਸਰਥੀ ਪਹਾੜਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਕਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸਭ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਆਪਣੇ ਛਿਲਕੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਤੀ, ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਦੈਤ ਤੇ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਨ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੰਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਸੁਖੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ। ਇੱਥੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਕਿ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਫੜ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਬੁਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—"ਅੱਜ ਤੋਹਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਸਮ ਹੈ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਹੈ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਅਰਾਮ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਖੇਡ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾ-ਵਰਗੇ ਅੰਦਰ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕਮਲ ਬੁੱਢੇਪੇ ਦੀ ਪਾਲ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਿਤਲੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੱਕਣਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੱਲੀ, ਜੋ ਬੁੱਢੇਪੇ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਦੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਹਾਵ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੋਈ, ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੌਕ, ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਭਾਵ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ, ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਮਾਨੋ ਪੰਜ ਮਗਰਮੱਛ—ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੁੱਬਣ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਇਹ ਹਰਣ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਲਤਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੌਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਦੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਤੇਜ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੀਰੋ ਹਨ; ਜੰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਪੂਰਨ ਮਿਲੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਘਰ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਪਹਾੜ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੀਰੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਭਾਗ ਤੇ ਅਭਾਗ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹਨ—ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁੱਢੇਪੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸੁਖ, ਧਨ ਤੇ ਨੇਕੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਦੇ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮਨ ਮੋਰ ਦੀ ਪੰਖ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਅਰਾਮ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ, ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆ ਕੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਹੱਦ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਝੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਵੀਰਲੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਲੋਕ ਇਹ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਛਣਕਦੇ ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੁਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਜੋ ਆਇਆ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਲ ਦੇ ਜਬੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰ ਭੀੜ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ—ਮਨ, ਜੋ ਸੁਖ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਵਰੇ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇ—ਪਤਨੀ, ਦੋਸਤ, ਵਪਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਾਪਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮੋਹ, ਮਾਇਆ, ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਸੁਖ ਤੇ ਅਰਾਮ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।