ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੀ ਲਕੀਰ ਸੀ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਕਰੂੜ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵਧੇਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗੇ—ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਤੇ ਰਾਜ-ਨੌਕਰ ਬਣੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜਨਮ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਹਮਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਬਣੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿੱਧ ਬਣੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਬਗਲੇ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚਲਾਕ ਤੇ ਵਕੜੇ ਸਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਣੇ, ਬਰਬਰਾ ਵਿੱਚ ਭੇੜਾਂ, ਤੇ ਮਗਧਾ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਬਣੇ। ਇਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਜਬ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਜ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕੁਝ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਨਾ ਮਰਦੇ, ਨਾ ਜੀਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਕਾਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਾਸਨਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ—ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਐਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁਖ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਗੰਦ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਨੌਕਰ, ਜੰਗਲੀ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਡੋਲਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤੇ ਹੁਣ ਝੂਠੀ ਅਹੰਕਾਰ-ਕਲਪਨਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਘਣੀ ਬੇਲ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦੇ; "ਮੈਂ ਕੋਈ ਹਾਂ" ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮਿਟਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾ। ਪਰਮ-ਸਤ ਦੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸਰੂਪ ਠੰਡੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਰੀ ਚਾਨਣ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਭ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਮੋਹ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੈਤ—ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ ਦੁਆਰਾ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦਲਦਲ ਕਿਨਾਰੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਅੱਜ ਮੱਛੀਆਂ ਨਰਮ ਪਾਣੀ-ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ 'ਚ ਰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ-ਅਸਲ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠ-ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਦੱਸ, ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਅਸਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਝੂਠ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਕਦੇ ਵੱਡੀ, ਕਦੇ ਸੁਖਮ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਦੱਸ, ਝੂਠ ਅਸਲ ਵਰਗੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਝੂਠ ਵਰਗੀ ਕਿਵੇਂ? ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਵਧਾਵਾਂਗਾ। ਅਸਲ ਸਦਾ ਹੀ ਅਸਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਰੱਸੀਆਂ ਆਦਿ, ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀਆਂ ਆਦਿ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਥੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਲ-ਅਸਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਝੂਠ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਰਗੇ, ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ, ਦੇਵ-ਦੈਤ ਆਦਿ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ-ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਅਸਲ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ "ਮੈਂ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਲਪਿਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ "ਮੈਂ" ਵੀ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ "ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਠਦੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਨ; ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਿਨਾ ਉੱਦਮ ਜਾਂ ਆਦਤ ਦੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ," ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਲੋਕ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਪਾਗਲ 'ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਛਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਉੱਦਮ ਕਰ ਲੈ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਇਹ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਹੇ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ," ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਵਾਕ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲਈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਕਿ "ਇਹੀ ਪਰਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ," ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਪਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ-ਕਾਰ ਜਾਂ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ "ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ-ਪਣ" ਨਹੀਂ। ਤੱਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਝੂਠੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਗਿਆਨੀ ਇੱਕ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਤੋਂ; ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ? "ਮੈਂ ਘੜਾ ਹਾਂ" ਕਹਿਣਾ ਪਾਗਲਪਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਹਾਂ, ਨਾ ਇਹ ਰੱਸੀਆਂ ਆਦਿ; ਇਹ ਤੇ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ—ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਉਤਪੱਤੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਅਡੋਲ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਅਸਲ ਹੈ।