ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਨੱਚ-ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੀ ਖੇਡ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ, ਜੰਗਲ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੰਤ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਹੇੜੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ—ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਹੇੜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਲਾਕੀ ਭਰੇ ਧੋਖਿਆਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਸੂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਭੁੱਖ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਭਾਗ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਕੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਆਸਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲਪਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਸਵਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਸਤੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ। ਮੌਤ, ਕਠੋਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਮ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਪਰਮ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੌਲਤ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ, ਕਠੋਰ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਛਣ-ਭੰਗੂਰ ਹੈ, ਮੌਤ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਛਣ-ਭੰਗੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ; ਸੁਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੀ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਸਚ ਝੂਠ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਦਾਗ ਹੈ, ਬੁੱਧੀਆਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਕਰਮ ਫਲ ਦੇਣ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੁਟੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਖਦਾਈ ਲੱਗਣ; ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਰੁਚੀਹੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਅ-ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਹੇ ਉੱਚੇ, ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੈ, ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੈ; ਰਾਗ ਦਾ ਰੰਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਪਰਸਪਰਤਾ (ਪਰਸੇਪਸ਼ਨ), ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਨਾਲ ਆਘਾਤਿਤ, ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਤਮਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਤ, ਜੋ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਥਿਰਤਾ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਆਲਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਢਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰੀਏ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾਫ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਚ ਉਭਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਭਟਕਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਦਇਆ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਿਨਤਾ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਮਤ ਡਰਪੋਕੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨ ਅਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ; ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਲਵਕੜੀ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ। ਜੀਵਨ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਲਪਨਾ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਣ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਪਹਾੜ ਵੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਕੀ ਉਮੀਦ ਰਹਿ ਗਈ? ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਮਿਟ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਰਿਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਵੀ ਅਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਅ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਉਮੀਦ? ਦੈਤ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ-ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਅਮਰ ਜੀਵ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਮ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਗੁਆ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਚੰਦ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਦੁਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਅ-ਅਸਤਿਤਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਸਮਾਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਗ ਵੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਨੰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ? ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਅਜਾਣ ਤਾਕਤ ਵੱਲੋਂ ਮਖੌਲ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਕਹੀ, ਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥੀ ਪੱਥਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰ ਕੋਈ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਹੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਵੂਡ-ਐਪਲ ਆਪਣੇ ਛਿਲਕੇ ਨਾਲ। ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਛਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਲੈ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਰੁਕਣ ਦੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇ en, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖੇਡ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵ, ਵਹੇੜਿਆਂ, ਲਾਲਚ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।