ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਤੇ ਮਹਾਂਸ਼ੀ ਭਰੇ ਪਏ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਫਿਰ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਫੋਲੋ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਭਾਰਤ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਦ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ। ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਮੁਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਤਲੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਾ-ਨਿੱਕਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਟਾ ਸਰੋਵਰ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚੌੜਾ-ਚੌੜਾ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੀ ਚਿੱਟੀ ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ। ਉਹ ਹੱਥ ਗਲ੍ਹ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਮਲ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਭਾਰ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਬਣੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ। ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮਨਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਉਹ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਮੁੱਲ ਲੱਗੀ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨਾ ਸਨ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ?" ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਕੇਵਲ ਇਹ ਆਖਦੇ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਪੁੱਛਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਜਗਤ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬਾਤ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਯਜਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਸ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪ-ਬਲ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਸਨ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਏ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਫ਼ੌਰਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਰਬਾਨ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮਹਲਦਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੁੱਖ ਮਹਲਦਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੁਚਨਾ ਦਿੱਤੀ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉਜਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਉਹ ਥਾਂ, ਪੰਖਿਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। "ਤੁਰੰਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ-ਕੁਲ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਮੰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਸਥੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਵੱਡੀ ਰਾਜ-ਸਭਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ-ਵਾਮਦੇਵ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੀ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਆਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਤੇਜ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਧੇ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੁੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁੰਦਰ, ਤੇ ਉਜਲੇ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਮਜਬੂਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਇਆਲੂ ਪਰ ਭੈਭੀਤ ਕਰਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਜੋਸ਼ੀਲੀ, ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਦਰ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ।