ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਦਵਾਈ ਸਿਹਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਿਵੇਕ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਜਮ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਸਿਰਫ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਨੈਕਟਰ ਅਸਲ ਨੈਕਟਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਅਸਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਔਰਤ ਅਸਲ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਵੇਕ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਅ-ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਅਸਲ ਵਿਵੇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਕੇਲਾ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਪਰਤਾਂ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਸੀਨੇ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਕੀੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਕਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਦੂਸ਼ਿਤ ਚੇਤਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਜੀਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਣ-ਉੱਨਤ ਬੱਚੇ, ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸਮਝਾ; ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਣਾ, ਜਾਗਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ, ਅ-ਜਾਗਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੋਲ੍ਹ ਰਹੀ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਗਣਾ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਜਾਗਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਡੋਲ੍ਹਣ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ, ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜਾਗਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਸੁਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਗਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ 'ਤੇਜ' ਜਾਂ 'ਵੀਰਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਮਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਲੁਕਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਜਾਗਣ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ (ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਯੂ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ—ਇਹ ਓਸ ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ-ਰਹਿਤ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚੇਤਨਾ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿਸਟ੍ਰਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਜੀਵ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਬਰਫ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦੀ, ਜਾਂ ਘੀ ਵਿੱਚ ਚਿਕਣਾਈ ਦੀ ਚੇਤਨਾ। ਜੀਵ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁੱਖਮ ਭਾਗ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਂਤ, ਹੌਲੀ ਸਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਸੁੱਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ, ਸੁੱਤੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹਿਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਰ ਮਨ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਤ ਵਾਯੂਆਂ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਸੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਆਦਿ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰ ਅੱਗ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਯੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੈਨਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲੱਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੁਪਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਨ ਬਾਹਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਜਾਗਣਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ; ਇਸ ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਫੜਨ ਤੇ ਛੱਡਣ—all ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਹਨ, ਨਾ ਝੂਠੇ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।