ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ—ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਕ ਅਰੂਪ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਵੋੱਚ ਅਵਸਥਾ ਅਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਜਨਮਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਆਪਣੇ ਆਪ' ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਉੱਭਰੇ? ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਮ-ਛਾਇਆ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਾਈ ਅਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਿਰਾਜ ਰਹੀ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਵਿਸ਼ਮਯਕਾਰੀ ਭਰਮ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਾਕਸ਼ੀ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਆਪਣੀ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਦਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਰਫ ਦਿਸਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਥੂਲ ਵਿਅਕਤੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਉੱਥੇ ਸੁਖਮ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਸਿਰਫ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ 'ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ' ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ' ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ 'ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ' ਨਹੀਂ; ਜੇ 'ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ' ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ 'ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ' ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵੇਖਣ ਲਈ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਇਕ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਓਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਮਿੱਠਾਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਗੁਆਏ ਬਿਨਾ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲਹਿ ਲਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵ embodied ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਤਾ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਰਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹੱਦ ਇੱਥੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਜੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੁਆਦ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਹੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਅਵਸਥਾ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਜੀਵ-ਚੱਕਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ-ਘੁੰਮਦੇ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੁਖਮ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਖਮ ਅਣੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਅਸਤੀਤਵ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੰਧ, ਆਕਾਸ਼, ਪੱਥਰ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲੰਮਾ, ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸਤੀਤਵ ਨੂੰ—ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤੱਕ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜੀਵ ਇਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਕੰਧਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਓਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਣ੍ਹੇ-ਨਣ੍ਹੇ ਅਨੁਭਵ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਪੱਤਾ, ਵੱਲੀ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਅਣੂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਸੁਖਮ ਕਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਅਣੂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਹ ਗੁੱਛੇ, ਜੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ, ਹਰ ਜੀਵ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਣ੍ਹੇ ਜੀਵ ਤੱਕ—ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਣੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਦਵੈਤਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਸੁਖਮ ਅਣੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੰਡ ਦੇ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਉੱਭਰਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵ ਝੂਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੀਵ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ-ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੋਰ ਉਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ, ਕੇਲਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਰਤ-ਪਰਤ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਬੀਜ ਵਧਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਇਕੱਠੇ ਹੀ, ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਭਟਕਣਾ, ਜਿਸਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਭੋਗ-ਇੱਛਾ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਘੱਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੰਡ ਦੇ, ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।