ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ—ਆਵਾਜ਼, ਰੂਪ, ਸੁਆਦ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ—ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿਲਜੁਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਭੂਤ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਵੇਖੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦਾ-ਡੁਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਉੱਚੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਭਟਕਾਵਿਆਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ-ਰਹਿਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਸੀਮੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਤਪਤ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਮਨ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆਏ ਜਦੋਂ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੋਗ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਸੋਗ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਜੋ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰਾਹੀਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ਕ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਲਈ ਸੋਗ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਸੰਯਮਿਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਦੇ ਫਰਕ ਦੀ ਸਮਝ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨੀ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਅਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਗਿਆਨ ਵਸ਼ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਮਨ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਰੋਂ ਅਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ। ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢੇ ਤੇ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਤੰਭ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹੀ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜ ਛੱਡ ਵੀ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮਨ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਮਨ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਸੰਸਾਰਕ ਰੀਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਆਚਰਣ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਰਹੋ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੋ; ਇਹੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਲਾਭ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗੋ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਵੰਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ! ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਥੇ ਮਲਕੀਅਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ, ਇਸ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਏ, ਹੇ ਉੱਚੇ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ-ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ। ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਯਾ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ destined ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚਲ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਾਜੁਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਧਵ ਨਰਮ ਬੇਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।