ਇਕ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨੰਦਨ ਵਨ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਸੁਖ-ਸਮੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰੇ; ਪਰ ਹੁਣ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਏ ਸਰੀਰ? ਹਾ! ਸਰੀਰ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਜ ਤਪ-ਮਗਰੂ ਸੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ? ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਵੇਖੋ, ਕਿਵੇਂ ਚੀਟੀਆਂ ਉੱਥੇ ਖੋਦ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ। ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਸੁੱਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਐਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਂਗ। ਮੇਰਾ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਲੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਜਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਧੁਨੀ, ਰੂਪ, ਰਸ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਅਟੱਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਭੂਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਰੀਰ ਉਹ ਅਸਲ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜ-ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਮੁਕ ਗਈ; ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ। ਸਰੀਰ-ਰੁੱਖ, ਚੰਚਲ ਬਾਂਦਰ-ਮਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਬੇਕਸਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਇਹ ਉੱਚ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ-ਸ਼ੂਨ्यता ਦੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ-ਸ਼ੂਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਅਸਲ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦਾ ਸੀਮਾ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਮਨ-ਸ਼ੂਨਤਾ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਭੋਗਿਆ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਵਿਲਾਪ ਵਾਪਰਿਆ? ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰੂਪ, ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਚ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰਾਹੀਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਕੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ embodied beings ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਪਰ, ਉਸ ਵਿਲਾਪ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ embodied one ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ। ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤਕ ਜੀਵਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਾਓ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਰਥਾ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੀ; ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਸਰੀਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ, ਅਲਗ-ਮਨ ਨਾਲ, ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋਣ। ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੀੜਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਰ-ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਈ ਹਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਤੰਭ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਚਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮਨ ਅਜਾਗ੍ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਪਰ ਮਨ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ-ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ-ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਬੰਨ੍ਹ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ, ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਓ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ; ਐਸੇ ਖੜੇ ਰਹੋ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਅਲਗ ਹੋ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰੋ ਜੋ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਤਟਸਥਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਵੱਡੀ ਲਗਾਵਟ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗੋ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਚ ਭਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!