ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਿਆ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ। ਹੁਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਣਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਉਠੋ ਪਿਆਰੇ, ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਜੋ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚਾਹਤ ਬਚੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਉਹੀ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ ਲਗਾਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਉਹ ਰਹਿਣ ਦਿਉ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗਿੱਲੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਇਹ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਿਆਰੀਏ, ਇਹ ਨਾਜੁਕ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੇਰੂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੇਵੀ-ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ।” ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਸੂੱਕਾ ਡਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੇਵੀ-ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਹੁਣ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਰੀਰ? ਹਾਏ, ਸਰੀਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ, ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ? ਤੂੰ ਡਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਇਹ ਡਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਚੀਟੀਆਂ ਬਿਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਡਾਂਚਾ ਬਣ ਕੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਚਮੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਵੇ।” “ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਧੁਨੀ, ਰੂਪ, ਰਸ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਗੰਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” “ਜਦ ਮਨ ਰੂਪ ਭੂਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਮਿਟ ਗਈ; ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।” “ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਦਰੱਖਤ, ਚੰਚਲ ਬਾਂਦਰ-ਮਨ ਕਰਕੇ ਇੰਨਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਮਨ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਸੁਰਪ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਮਨ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ—ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਭਰਮ ਦਾ ਕੋਹਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।” “ਉਹ ਮਹਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜੋ ਮਨ-ਰਹਿਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਨ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਸੋਗ ਹੋਇਆ?” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਇਆ।” “ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰਾਹੀਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕਰ) ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ।” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਡਾਂਚਾ ਬਣ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਲਈ ਸੋਗ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਵਰੂਪ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਸੋਗ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ।” “ਪਰ, ਉਸ ਸੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਚਲਣ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜਾਣ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਰਥਾ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਜਾਣ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਸਲ ਸਬੰਧ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।