ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੂੰ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।” ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਜਾਗੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਬੋਲਿਆ: “ਸਰਵਉਤਤਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ, ਰਸ-ਭਰਿਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ ਤੇ ਅਣਜਾਣ; ਉਹ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੁਣ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਰੁਚੀਆਂ, ਅਸਧਾਰਣ ਸੁਖ-ਸੰਪੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਫਲ ਭੋਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨ ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ੀ ਕੋਰਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆੰਜਨ ਵੀ। ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਲੰਬੇ ਪਾਲਮ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਭੋਗੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵੇਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ। ਹੁਣ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਜੋ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ; ਲੰਬੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। “ਚਲੋ, ਪਿਆਰੇ, ਉਠੋ; ਚਲ ਕੇ ਮੰਡਰਾ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵੇਖੀਏ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਕੇ ਸੁੱਕੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਟਾਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ noble ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੂਰਾ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਣ ਦੇਵੋ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ, ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁਫਾ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਪੂਰਨ ਮਾਰਗ ਦੁਆਰਾ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸੁਕੜਿਆ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਰਸ-ਭੋਗ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਰੂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਸੇਜ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਿੰਗਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ 'ਚ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਿਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਸੁੱਕੀ ਹੱਡੀਆਂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ, ਮਨ ਉੱਚਤਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੇਕ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਸੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਰੀਰ? ਹਾਏ ਸਰੀਰ, ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤਪस्या ਦੀ ਸੁੱਕਣੀ ਹਾਲਤ 'ਚ? ਤੂੰ ਹੱਡੀਆਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ, ਹੇ ਦੁਰਭਾਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੱਡੀਆਂ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਹਾਰ ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਚੀਟੀਆਂ ਉਥੇ ਖੋਦ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਸੁੰਦਰ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਹੱਡੀਆਂ ਬਣ ਕੇ, ਮਜ਼ਾਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲਾ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੀ ਹੱਡੀ-ਮੂੰਹ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ, ਵਧੇਰੇ ਸੁੱਕਣੀ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਕੇ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਧੁਨੀ, ਰੂਪ, ਰਸ, ਸਪਰਸ਼, ਤੇ ਗੰਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਦੇ ਭੂਤ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਮੁਕਤ; ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਆ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ। ਸਰੀਰ-ਰੁੱਖ, ਚੰਚਲ ਬਾਂਦਰ-ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦਤ, ਐਸਾ ਝਟਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ; ਇਹ ਸਰਵਉਤਤਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਵੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਮਨ-ਰਹਿਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਅਨੰਦ ਤੇ ਭੋਗ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਸੀਮਾ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਤਪ-ਰਹਿਤ, ਮਨ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਰੀਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੋਗੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਆਨੰਦ, ਮਾਇਆ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਮਨ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ।