ਭ੍ਰਿਗੁ, ਹੁਣ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਪਸੰਦ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਦੀ ਦੁਆਲਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਾਲ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੰਜਦਾਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, "ਜਾਗ," ਭਾਰਗਵ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਊਤ ਦੀ ਗੂੰਜ 'ਤੇ ਗਰੁੜ ਉੱਡ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਕਾਲਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਦੰਬਾ ਲਤਾ ਦੇ ਬੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚਕੁਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ ਵਾਂਗ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੁਆਗਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਹਰਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਂਤਤਪਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰ, ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਚੰਦ ਤੇ ਗਰਮ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਪਾਠ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ।" "ਅੰਦਰਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੂੰ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਰੂਕ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ!" ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਅਦਭੁਤਤਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਵਕਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਸਰਬੋਤਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਇਹ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਚੀਆਂ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁਖਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇ, ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਕੋਰਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ ਸੁਗੰਧਤ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥ ਪੀਤੇ।" "ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਣਸਪਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤਾੜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ, ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਭੋਗੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੇਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ।" "ਹੁਣ ਜੋ ਜਾਣਨ ਜੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਜੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਅਖੀਰਕਾਰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।" "ਚਲੋ, ਪਿਆਰੇ, ਚਲ ਕੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵੇਖੀਏ ਜੋ ਹੁਣ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਲਤਾ।" "ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਅਣਚਾਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਮਨ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦਾ ਰਹਾਂ? ਜੋ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਲੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਨਾਜੁਕ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ-ਸਮਾਗਮ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।" "ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੰਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਵਿਛੋਨੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।" "ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੇਡਿਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਸੁੱਕੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਆਕਾਸ਼ੀ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਉੱਚੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦਾਂ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਰੀਰ?" "ਹਾਏ ਸਰੀਰ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ, ਹੇ ਅਭਾਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰ ਸੀ; ਹੁਣ ਦੇਖ, ਉੱਥੇ ਚਿਟੀਆਂ ਬਿਲਾਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੇਖ, ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।" "ਦੇਖ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਮੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹੱਡੀਲੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।" "ਦੇਖ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ।" "ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਸੁੱਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਕਤੀ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।