ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਚਮਕ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ—ਉਹ ਦਰਿਆ ਇੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਇਕ ਨਵੇਂ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਮਨ ਅਡੋਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਬੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚੱਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਬਹੁਤ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਦੇ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਹਾਸਾ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁੱਧ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੁੰਦਾਂ—ਮਨ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ—ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਕਹੀਆਂ: "ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" "ਜਾਗ," ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਭਾਰਗਵ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਉੱਡ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਕਾਲਭ੍ਰਿਗੂ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਦੰਬਾ ਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵੜੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿ ਤੇ ਹਰਾ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਸਭ ਨੇ ਪਰਸਪਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਚਟਾਨ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਹਰਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਤਪਸ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਪਾਠ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋਈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਈ। ਅੰਦਰਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਰਖੇ ਵੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈਂ, ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਜਗਾਉਣ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਧੀਮੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਬੋਲੀ ਬੋਲਿਆ, "ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਨ; ਉਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸੀ, ਹੁਣ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁਖ-ਫਲ ਭੋਗੇ ਹਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਤਕ। ਮੈਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣਾਂ ਦੇ ਝੂਠ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਦੁਧ ਪੀਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਲੰਮੇ ਤਾਡ਼ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਵ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਭੋਗੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵੇਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਨ ਭਾਵੇਂ ਜਾਂ ਨਾ ਭਾਵੇਂ। ਹੁਣ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਜੋ ਦੇਖਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦੇਖ ਲਿਆ; ਲੰਬੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਠ, ਪਿਆਰੇ, ਚੱਲੀਏ ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵੇਖੀਏ ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਲਤਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਖੇਡ ਵੇਖਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਲਣ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਸਤੇ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰਨ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਿੱਲੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਨਾਜੁਕ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੇਰੂ ਦੇ ਬਗਿੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਠੰਢੇ ਬਿਸਤਰੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਹੀ ਮਸਤ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ।