ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੇਅੰਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ—ਇੱਕੋ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ। ਇਸ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਤਾਕਤ, ਚਾਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਅਨਾਦਿ ਅਨੰਤ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤਿਮਾਨ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨਗਿਣਤ ਤੇ ਅਜੀਬ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੀਲਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਫ਼ਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੜਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੜਤਾ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਤਾਕਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਗਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ। ਇਹ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਡੰਡ, ਫੁੱਲ, ਬੈਲ, ਪੱਤਾ, ਫਲ ਤੇ ਕੋਪਲ—all ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਰਤਾਵਾਈ ਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੰਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਤਾਕਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਰੂਪ ਅਟੱਲ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੰਗ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖੇਡ। ਜੋ ਜੜਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੜਤਾ, ਕੇਵਲ ਜੜਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਤੋਂ ਧਾਗਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ। ਜੋ ਮਨ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੀੜਾ ਆਪਣਾ ਕੋਕੂਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਜੰਜੀਰ ਤੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਾਕਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਸੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਧੁੰਦਲਾ ਪਟਾ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਤਾਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਜੰਮੀ ਆਤਮਾ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਬੰਧਨ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ। ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਹਾਏ, ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਨੁਕੂਲ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਢਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਉਸ ਨਾਲ ਓੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਕੂਨ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੀੜਾ। ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, 'ਹੋਰ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਸ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਯਮ, ਮਹਿੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਚੰਚਲ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਚਦੀਆਂ ਤੇ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਠਦੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ; ਕੁਝ ਉੱਠਦੀਆਂ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ। ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ, ਪਤੰਗੇ, ਪਸ਼ੂ, ਗਿੱਦੜ ਆਦਿ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਚਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਬਾਂਦਰ, ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ। ਕੁਝ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਖਾਲੀ ਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ, ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; "ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮੂੜ ਹਾਂ," ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੇ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲਈ, ਕੁਝ ਨੇ ਦੇਵਤਾ-ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਕੁਝ ਅਸੁਰਤਾ ਤੱਕ। ਕੁਝ ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ, "ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ" —ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੇਤਨਾਵਾਂ, ਕਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਹਨ; ਜਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਕਰਮ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਮੂਨੀਆਂ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੁੱਛੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁੰਜਲਦਾਰ ਬਨ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ, ਰੋਂਦੀਆਂ ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।