ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਣ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯੁਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨੇ ਵਾਂਗ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਗਤ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਸੀ, ਉਹਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਜ਼ੋ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਵਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਸਮੇਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਅਚੰਭਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਿਆਈ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁੜ ਮੁੜੀ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ, ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਜਨਮ 'ਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁਗ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਖੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਕਰ ਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਬੁੱਢੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਢਿੱਲ ਨਾ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਭਟਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੋ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਲਈ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਲ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਵਿਰਕਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ। ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਗਿਆਨੀ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਗਤ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅਸੱਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾਵਾ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਚਾਲ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਮੌਤ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, 'ਕਾਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਆਯੁ ਨਹੀਂ ਮੁਕੀ ਸੀ।' ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਪਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ। ਜੋ ਗਲਤ ਕਰੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਕਰੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ'—ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ਼, ਸੜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ 'ਇਹ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਛੱਡਣਾ' ਸੋਚਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਜਗਤ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੇਖ ਲਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਮੋਹ ਵਿਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਟਕਾਵੇ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਨਗਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸਣ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਥੂਲ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਰੀਰ ਹਨ: ਮਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਰੀਰ। ਇਹ ਤਿੰਨ-ਲੋਕੀ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਾਸਮਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਵਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਘੜੇ, ਕਪੜੇ, ਜੰਗਲ ਆਦਿ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਈਆਂ ਧਾਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਬਣਾਵਟੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ,' ਤਾਂ ਮਨ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਰਮ ਛੱਲਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ, ਪਾਣੀ—ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਫ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ—ਵਿਚ, ਤਿੰਨ-ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਤਿੰਨ-ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ' ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਾਰਣਾ ਰਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਲਹਿਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਕਾਰ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹੈ 'ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ,' ਤੇ ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—all ਕੁਝ—is ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।